धृतराष्ट्र उवाच:
युधिष्ठिर महावाहो कच्चित्तात कुशल्यसि |
१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सहितो भ्रातृभिः सर्वैः पौरजानपदैस्तथा ||
१ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
ये च त्वामुपजीवन्ति कच्चित्तेऽपि निरामय़ाः |
२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सचिवा भृत्यवर्गाश्च गुरवश्चैव ते विभो ||
२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
कच्चिद्वर्तसि पौराणीं वृत्तिं राजर्षिसेविताम् |
३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
कच्चिद्दाय़ाननुच्छिद्य कोशस्तेऽभिप्रपूर्यते ||
३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
अरिमध्यस्थमित्रेषु वर्तसे चानुरूपतः |
४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
व्राह्मणानग्रहारैर्वा यथावदनुपश्यसि ||
४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
कच्चित्ते परितुष्यन्ति शीलेन भरतर्षभ |
५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
शत्रवो गुरवः पौरा भृत्या वा स्वजनोऽपि वा ||
५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
कच्चिद्यजसि राजेन्द्र श्रद्धावान्पितृदेवताः |
६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अतिथींश्चान्नपानेन कच्चिदर्चसि भारत ||
६ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
कच्चिच्च विषय़े विप्राः स्वकर्मनिरतास्तव |
७ क
धृतराष्ट्र उवाच:
क्षत्रिय़ा वैश्यवर्गा वा शूद्रा वापि कुटुम्विनः ||
७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
कच्चित्स्त्रीवालवृद्धं ते न शोचति न याचते |
८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
जामय़ः पूजिताः कच्चित्तव गेहे नरर्षभ ||
८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
कच्चिद्राजर्षिवंशोऽय़ं त्वामासाद्य महीपतिम् |
९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
यथोचितं महाराज यशसा नावसीदति ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्येवंवादिनं तं स न्याय़वित्प्रत्यभाषत |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
कुशलप्रश्नसंय़ुक्तं कुशलो वाक्यकर्मणि ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कच्चित्ते वर्धते राजंस्तपो मन्दश्रमस्य ते |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अपि मे जननी चेय़ं शुश्रूषुर्विगतक्लमा |
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अप्यस्याः सफलो राजन्वनवासो भविष्यति ||
११ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
इय़ं च माता ज्येष्ठा मे वीतवाताध्वकर्शिता |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
घोरेण तपसा युक्ता देवी कच्चिन्न शोचति ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हतान्पुत्रान्महावीर्यान्क्षत्रधर्मपराय़णान् |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नापध्याय़ति वा कच्चिदस्मान्पापकृतः सदा ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
क्व चासौ विदुरो राजन्नैनं पश्यामहे वय़म् |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सञ्जय़ः कुशली चाय़ं कच्चिन्नु तपसि स्थितः ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्युक्तः प्रत्युवाचेदं धृतराष्ट्रो जनाधिपम् |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कुशली विदुरः पुत्र तपो घोरं समास्थितः ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वाय़ुभक्षो निराहारः कृशो धमनिसन्ततः |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कदाचिद्दृश्यते विप्रैः शून्येऽस्मिन्कानने क्वचित् ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्येवं वदतस्तस्य जटी वीटामुखः कृशः |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दिग्वासा मलदिग्धाङ्गो वनरेणुसमुक्षितः ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दूरादालक्षितः क्षत्ता तत्राख्यातो महीपतेः |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निवर्तमानः सहसा जनं दृष्ट्वाश्रमं प्रति ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तमन्वधावन्नृपतिरेक एव युधिष्ठिरः |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रविशन्तं वनं घोरं लक्ष्यालक्ष्यं क्वचित्क्वचित् ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भो भो विदुर राजाहं दय़ितस्ते युधिष्ठिरः |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
इति व्रुवन्नरपतिस्तं यत्नादभ्यधावत ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो विविक्त एकान्ते तस्थौ वुद्धिमतां वरः |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विदुरो वृक्षमाश्रित्य कञ्चित्तत्र वनान्तरे ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तं राजा क्षीणभूय़िष्ठमाकृतीमात्रसूचितम् |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अभिजज्ञे महावुद्धिं महावुद्धिर्युधिष्ठिरः ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
युधिष्ठिरोऽहमस्मीति वाक्यमुक्त्वाग्रतः स्थितः |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विदुरस्याश्रवे राजा स च प्रत्याह सञ्ज्ञय़ा ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः सोऽनिमिषो भूत्वा राजानं समुदैक्षत |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
संय़ोज्य विदुरस्तस्मिन्दृष्टिं दृष्ट्या समाहितः ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विवेश विदुरो धीमान्गात्रैर्गात्राणि चैव ह |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राणान्प्राणेषु च दधदिन्द्रिय़ाणीन्द्रिय़ेषु च ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स योगवलमास्थाय़ विवेश नृपतेस्तनुम् |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विदुरो धर्मराजस्य तेजसा प्रज्वलन्निव ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विदुरस्य शरीरं तत्तथैव स्तव्धलोचनम् |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वृक्षाश्रितं तदा राजा ददर्श गतचेतनम् ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वलवन्तं तथात्मानं मेने वहुगुणं तदा |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मराजो महातेजास्तच्च सस्मार पाण्डवः ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पौराणमात्मनः सर्वं विद्यावान्स विशां पते |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
योगधर्मं महातेजा व्यासेन कथितं यथा ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मराजस्तु तत्रैनं सञ्चस्कारय़िषुस्तदा |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
दग्धुकामोऽभवद्विद्वानथ वै वागभाषत ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भो भो राजन्न दग्धव्यमेतद्विदुरसञ्ज्ञकम् |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कलेवरमिहैतत्ते धर्म एष सनातनः ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
लोकाः सन्तानका नाम भविष्यन्त्यस्य पार्थिव |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यतिधर्ममवाप्तोऽसौ नैव शोच्यः परन्तप ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्युक्तो धर्मराजः स विनिवृत्य ततः पुनः |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
राज्ञो वैचित्रवीर्यस्य तत्सर्वं प्रत्यवेदय़त् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः स राजा द्युतिमान्स च सर्वो जनस्तदा |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भीमसेनादय़श्चैव परं विस्मय़मागताः ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तच्छ्रुत्वा प्रीतिमान्राजा भूत्वा धर्मजमव्रवीत् |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आपो मूलं फलं चैव ममेदं प्रतिगृह्यताम् ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदन्नो हि नरो राजंस्तदन्नोऽस्यातिथिः स्मृतः |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्युक्तः स तथेत्येव प्राह धर्मात्मजो नृपम् |
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
फलं मूलं च वुभुजे राज्ञा दत्तं सहानुजः ||
३६ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्ते वृक्षमूलेषु कृतवासपरिग्रहाः |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तां रात्रिं न्यवसन्सर्वे फलमूलजलाशनाः ||
३७ ख