chevron_left वन पर्व अध्याय ३४
वैशम्पाय़न उवाच:
भैक्षचर्या न विहिता न च विट्शूद्रजीविका |
५० क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षत्रिय़स्य विशेषेण धर्मस्तु वलमौरसम् ||
५० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उदारमेव विद्वांसो धर्मं प्राहुर्मनीषिणः |
५१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उदारं प्रतिपद्यस्व नावरे स्थातुमर्हसि ||
५१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अनुवुध्यस्व राजेन्द्र वेत्थ धर्मान्सनातनान् |
५२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्रूरकर्माभिजातोऽसि यस्मादुद्विजते जनः ||
५२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रजापालनसम्भूतं फलं तव न गर्हितम् |
५३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एष ते विहितो राजन्धात्रा धर्मः सनातनः ||
५३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्माद्विचलितः पार्थ लोके हास्यं गमिष्यसि |
५४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वधर्माद्धि मनुष्याणां चलनं न प्रशस्यते ||
५४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स क्षात्रं हृदय़ं कृत्वा त्यक्त्वेदं शिथिलं मनः |
५५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वीर्यमास्थाय़ कौन्तेय़ धुरमुद्वह धुर्यवत् ||
५५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न हि केवलधर्मात्मा पृथिवीं जातु कश्चन |
५६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पार्थिवो व्यजय़द्राजन्न भूतिं न पुनः श्रिय़म् ||
५६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जिह्वां दत्त्वा वहूनां हि क्षुद्राणां लुव्धचेतसाम् |
५७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निकृत्या लभते राज्यमाहारमिव शल्यकः ||
५७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भ्रातरः पूर्वजाताश्च सुसमृद्धाश्च सर्वशः |
५८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
निकृत्या निर्जिता देवैरसुराः पाण्डवर्षभ ||
५८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवं वलवतः सर्वमिति वुद्ध्वा महीपते |
५९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जहि शत्रून्महावाहो परां निकृतिमास्थितः ||
५९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न ह्यर्जुनसमः कश्चिद्युधि योद्धा धनुर्धरः |
६० क
वैशम्पाय़न उवाच:
भविता वा पुमान्कश्चिन्मत्समो वा गदाधरः ||
६० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सत्त्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुवलवानपि |
६१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न प्रमाणेन नोत्साहात्सत्त्वस्थो भव पाण्डव ||
६१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सत्त्वं हि मूलमर्थस्य वितथं यदतोऽन्यथा |
६२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न तु प्रसक्तं भवति वृक्षच्छाय़ेव हैमनी ||
६२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अर्थत्यागो हि कार्यः स्यादर्थं श्रेय़ांसमिच्छता |
६३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वीजौपम्येन कौन्तेय़ मा ते भूदत्र संशय़ः ||
६३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अर्थेन तु समोऽनर्थो यत्र लभ्येत नोदय़ः |
६४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न तत्र विपणः कार्यः खरकण्डूय़ितं हि तत् ||
६४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमेव मनुष्येन्द्र धर्मं त्यक्त्वाल्पकं नरः |
६५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वृहन्तं धर्ममाप्नोति स वुद्ध इति निश्चितः ||
६५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अमित्रं मित्रसम्पन्नं मित्रैर्भिन्दन्ति पण्डिताः |
६६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भिन्नैर्मित्रैः परित्यक्तं दुर्वलं कुरुते वशे ||
६६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सत्त्वेन कुरुते युद्धं राजन्सुवलवानपि |
६७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नोद्यमेन न होत्राभिः सर्वाः स्वीकुरुते प्रजाः ||
६७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वथा संहतैरेव दुर्वलैर्वलवानपि |
६८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अमित्रः शक्यते हन्तुं मधुहा भ्रमरैरिव ||
६८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यथा राजन्प्रजाः सर्वाः सूर्यः पाति गभस्तिभिः |
६९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अत्ति चैव तथैव त्वं सवितुः सदृशो भव ||
६९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतद्ध्यपि तपो राजन्पुराणमिति नः श्रुतम् |
७० क
वैशम्पाय़न उवाच:
विधिना पालनं भूमेर्यत्कृतं नः पितामहैः ||
७० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अपेय़ात्किल भाः सूर्याल्लक्ष्मीश्चन्द्रमसस्तथा |
७१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इति लोको व्यवसितो दृष्ट्वेमां भवतो व्यथाम् ||
७१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भवतश्च प्रशंसाभिर्निन्दाभिरितरस्य च |
७२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कथाय़ुक्ताः परिषदः पृथग्राजन्समागताः ||
७२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इदमभ्यधिकं राजन्व्राह्मणा गुरवश्च ते |
७३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
समेताः कथय़न्तीह मुदिताः सत्यसन्धताम् ||
७३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यन्न मोहान्न कार्पण्यान्न लोभान्न भय़ादपि |
७४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अनृतं किञ्चिदुक्तं ते न कामान्नार्थकारणात् ||
७४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदेनः कुरुते किञ्चिद्राजा भूमिमवाप्नुवन् |
७५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वं तन्नुदते पश्चाद्यज्ञैर्विपुलदक्षिणैः ||
७५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
व्राह्मणेभ्यो ददद्ग्रामान्गाश्च राजन्सहस्रशः |
७६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मुच्यते सर्वपापेभ्यस्तमोभ्य इव चन्द्रमाः ||
७६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पौरजानपदाः सर्वे प्राय़शः कुरुनन्दन |
७७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सवृद्धवालाः सहिताः शंसन्ति त्वां युधिष्ठिर ||
७७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
श्वदृतौ क्षीरमासक्तं व्रह्म वा वृषले यथा |
७८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सत्यं स्तेने वलं नार्यां राज्यं दुर्योधने तथा ||
७८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इति निर्वचनं लोके चिरं चरति भारत |
७९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अपि चैतत्स्त्रिय़ो वालाः स्वाध्याय़मिव कुर्वते ||
७९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स भवान्रथमास्थाय़ सर्वोपकरणान्वितम् |
८० क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वरमाणोऽभिनिर्यातु चिरमर्थोपपादकम् ||
८० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वाचय़ित्वा द्विजश्रेष्ठानद्यैव गजसाह्वय़म् |
८१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अस्त्रविद्भिः परिवृतो भ्रातृभिर्दृढधन्विभिः |
८१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आशीविषसमैर्वीरैर्मरुद्भिरिव वृत्रहा ||
८१ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
अमित्रांस्तेजसा मृद्नन्नसुरेभ्य इवारिहा |
८२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
श्रिय़मादत्स्व कौन्तेय़ धार्तराष्ट्रान्महावल ||
८२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न हि गाण्डीवमुक्तानां शराणां गार्ध्रवाससाम् |
८३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्पर्शमाशीविषाभानां मर्त्यः कश्चन संसहेत् ||
८३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न स वीरो न मातङ्गो न सदश्वोऽस्ति भारत |
८४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यः सहेत गदावेगं मम क्रुद्धस्य संय़ुगे ||
८४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सृञ्जय़ैः सह कैकेय़ैर्वृष्णीनामृषभेण च |
८५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कथं स्विद्युधि कौन्तेय़ राज्यं न प्राप्नुय़ामहे ||
८५ ख