chevron_left शल्य पर्व अध्याय ३७
जनमेजय़ उवाच:
सप्तसारस्वतं कस्मात्कश्च मङ्कणको मुनिः |
१ क
जनमेजय़ उवाच:
कथं सिद्धश्च भगवान्कश्चास्य निय़मोऽभवत् ||
१ ख
जनमेजय़ उवाच:
कस्य वंशे समुत्पन्नः किं चाधीतं द्विजोत्तम |
२ क
जनमेजय़ उवाच:
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं विधिवद्द्विजसत्तम ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
राजन्सप्त सरस्वत्यो याभिर्व्याप्तमिदं जगत् |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आहूता वलवद्भिर्हि तत्र तत्र सरस्वती ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुप्रभा काञ्चनाक्षी च विशाला मानसह्रदा |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सरस्वती ओघवती सुवेणुर्विमलोदका ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पितामहस्य महतो वर्तमाने महीतले |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वितते यज्ञवाटे वै समेतेषु द्विजातिषु ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पुण्याहघोषैर्विमलैर्वेदानां निनदैस्तथा |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
देवेषु चैव व्यग्रेषु तस्मिन्यज्ञविधौ तदा ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र चैव महाराज दीक्षिते प्रपितामहे |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यजतस्तत्र सत्रेण सर्वकामसमृद्धिना ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मनसा चिन्तिता ह्यर्था धर्मार्थकुशलैस्तदा |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उपतिष्ठन्ति राजेन्द्र द्विजातींस्तत्र तत्र ह ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जगुश्च तत्र गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वादित्राणि च दिव्यानि वादय़ामासुरञ्जसा ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्य यज्ञस्य सम्पत्त्या तुतुषुर्देवता अपि |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
विस्मय़ं परमं जग्मुः किमु मानुषय़ोनय़ः ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वर्तमाने तथा यज्ञे पुष्करस्थे पितामहे |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अव्रुवन्नृषय़ो राजन्नाय़ं यज्ञो महाफलः |
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न दृश्यते सरिच्छ्रेष्ठा यस्मादिह सरस्वती ||
११ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तच्छ्रुत्वा भगवान्प्रीतः सस्माराथ सरस्वतीम् |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पितामहेन यजता आहूता पुष्करेषु वै |
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुप्रभा नाम राजेन्द्र नाम्ना तत्र सरस्वती ||
१२ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तां दृष्ट्वा मुनय़स्तुष्टा वेगय़ुक्तां सरस्वतीम् |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पितामहं मानय़न्तीं क्रतुं ते वहु मेनिरे ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमेषा सरिच्छ्रेष्ठा पुष्करेषु सरस्वती |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पितामहार्थं सम्भूता तुष्ट्यर्थं च मनीषिणाम् ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नैमिषे मुनय़ो राजन्समागम्य समासते |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र चित्राः कथा ह्यासन्वेदं प्रति जनेश्वर ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र ते मुनय़ो ह्यासन्नानास्वाध्याय़वेदिनः |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ते समागम्य मुनय़ः सस्मरुर्वै सरस्वतीम् ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सा तु ध्याता महाराज ऋषिभिः सत्रय़ाजिभिः |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
समागतानां राजेन्द्र सहाय़ार्थं महात्मनाम् |
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आजगाम महाभागा तत्र पुण्या सरस्वती ||
१७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
नैमिषे काञ्चनाक्षी तु मुनीनां सत्रय़ाजिनाम् |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आगता सरितां श्रेष्ठा तत्र भारत पूजिता ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
गय़स्य यजमानस्य गय़ेष्वेव महाक्रतुम् |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आहूता सरितां श्रेष्ठा गय़यज्ञे सरस्वती ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विशालां तु गय़ेष्वाहुरृषय़ः संशितव्रताः |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
सरित्सा हिमवत्पार्श्वात्प्रसूता शीघ्रगामिनी ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
औद्दालकेस्तथा यज्ञे यजतस्तत्र भारत |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
समेते सर्वतः स्फीते मुनीनां मण्डले तदा ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उत्तरे कोसलाभागे पुण्ये राजन्महात्मनः |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
औद्दालकेन यजता पूर्वं ध्याता सरस्वती ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आजगाम सरिच्छ्रेष्ठा तं देशमृषिकारणात् |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पूज्यमाना मुनिगणैर्वल्कलाजिनसंवृतैः |
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मनोह्रदेति विख्याता सा हि तैर्मनसा हृता ||
२३ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
सुवेणुरृषभद्वीपे पुण्ये राजर्षिसेविते |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कुरोश्च यजमानस्य कुरुक्षेत्रे महात्मनः |
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आजगाम महाभागा सरिच्छ्रेष्ठा सरस्वती ||
२४ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
ओघवत्यपि राजेन्द्र वसिष्ठेन महात्मना |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
समाहूता कुरुक्षेत्रे दिव्यतोय़ा सरस्वती ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दक्षेण यजता चापि गङ्गाद्वारे सरस्वती |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विमलोदा भगवती व्रह्मणा यजता पुनः |
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
समाहूता यय़ौ तत्र पुण्ये हैमवते गिरौ ||
२६ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
एकीभूतास्ततस्तास्तु तस्मिंस्तीर्थे समागताः |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सप्तसारस्वतं तीर्थं ततस्तत्प्रथितं भुवि ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इति सप्त सरस्वत्यो नामतः परिकीर्तिताः |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सप्तसारस्वतं चैव तीर्थं पुण्यं तथा स्मृतम् ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शृणु मङ्कणकस्यापि कौमारव्रह्मचारिणः |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आपगामवगाढस्य राजन्प्रक्रीडितं महत् ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दृष्ट्वा यदृच्छय़ा तत्र स्त्रिय़मम्भसि भारत |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्नाय़न्तीं रुचिरापाङ्गीं दिग्वाससमनिन्दिताम् |
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सरस्वत्यां महाराज चस्कन्दे वीर्यमम्भसि ||
३० ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तद्रेतः स तु जग्राह कलशे वै महातपाः |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सप्तधा प्रविभागं तु कलशस्थं जगाम ह |
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्रर्षय़ः सप्त जाता जज्ञिरे मरुतां गणाः ||
३१ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
वाय़ुवेगो वाय़ुवलो वाय़ुहा वाय़ुमण्डलः |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वाय़ुज्वालो वाय़ुरेता वाय़ुचक्रश्च वीर्यवान् |
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमेते समुत्पन्ना मरुतां जनय़िष्णवः ||
३२ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
इदमन्यच्च राजेन्द्र शृण्वाश्चर्यतरं भुवि |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
महर्षेश्चरितं यादृक्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पुरा मङ्कणकः सिद्धः कुशाग्रेणेति नः श्रुतम् |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षतः किल करे राजंस्तस्य शाकरसोऽस्रवत् |
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स वि शाकरसं दृष्ट्वा हर्षाविष्टः प्रनृत्तवान् ||
३४ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तस्मिन्प्रनृत्ते वै स्थावरं जङ्गमं च यत् |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रनृत्तमुभय़ं वीर तेजसा तस्य मोहितम् ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
व्रह्मादिभिः सुरै राजन्नृषिभिश्च तपोधनैः |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विज्ञप्तो वै महादेव ऋषेरर्थे नराधिप |
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नाय़ं नृत्येद्यथा देव तथा त्वं कर्तुमर्हसि ||
३६ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो देवो मुनिं दृष्ट्वा हर्षाविष्टमतीव ह |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुराणां हितकामार्थं महादेवोऽभ्यभाषत ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भो भो व्राह्मण धर्मज्ञ किमर्थं नरिनर्त्सि वै |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हर्षस्थानं किमर्थं वै तवेदं मुनिसत्तम |
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तपस्विनो धर्मपथे स्थितस्य द्विजसत्तम ||
३८ ग
ऋषिरु उवाच:
किं न पश्यसि मे व्रह्मन्कराच्छाकरसं स्रुतम् |
३९ क
ऋषिरु उवाच:
यं दृष्ट्वा वै प्रनृत्तोऽहं हर्षेण महता विभो ||
३९ ख
ऋषिरु उवाच:
तं प्रहस्याव्रवीद्देवो मुनिं रागेण मोहितम् |
४० क
ऋषिरु उवाच:
अहं न विस्मय़ं विप्र गच्छामीति प्रपश्य माम् ||
४० ख
ऋषिरु उवाच:
एवमुक्त्वा मुनिश्रेष्ठं महादेवेन धीमता |
४१ क
ऋषिरु उवाच:
अङ्गुल्यग्रेण राजेन्द्र स्वाङ्गुष्ठस्ताडितोऽभवत् ||
४१ ख
ऋषिरु उवाच:
ततो भस्म क्षताद्राजन्निर्गतं हिमसंनिभम् |
४२ क
ऋषिरु उवाच:
तद्दृष्ट्वा व्रीडितो राजन्स मुनिः पादय़ोर्गतः ||
४२ ख
ऋषिरु उवाच:
नान्यं देवादहं मन्ये रुद्रात्परतरं महत् |
४३ क
ऋषिरु उवाच:
सुरासुरस्य जगतो गतिस्त्वमसि शूलधृक् ||
४३ ख
ऋषिरु उवाच:
त्वय़ा सृष्टमिदं विश्वं वदन्तीह मनीषिणः |
४४ क
ऋषिरु उवाच:
त्वामेव सर्वं विशति पुनरेव युगक्षय़े ||
४४ ख