वैशम्पाय़न उवाच:
उषित्वा तत्र रामस्तु सम्पूज्याश्रमवासिनः |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा मङ्कणके प्रीतिं शुभां चक्रे हलाय़ुधः ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दत्त्वा दानं द्विजातिभ्यो रजनीं तामुपोष्य च |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पूजितो मुनिसङ्घैश्च प्रातरुत्थाय़ लाङ्गली ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अनुज्ञाप्य मुनीन्सर्वान्स्पृष्ट्वा तोय़ं च भारत |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रय़यौ त्वरितो रामस्तीर्थहेतोर्महावलः ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत औशनसं तीर्थमाजगाम हलाय़ुधः |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कपालमोचनं नाम यत्र मुक्तो महामुनिः ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
महता शिरसा राजन्ग्रस्तजङ्घो महोदरः |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
राक्षसस्य महाराज रामक्षिप्तस्य वै पुरा ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र पूर्वं तपस्तप्तं काव्येन सुमहात्मना |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्रास्य नीतिरखिला प्रादुर्भूता महात्मनः |
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्रस्थश्चिन्तय़ामास दैत्यदानवविग्रहम् ||
६ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्प्राप्य च वलो राजंस्तीर्थप्रवरमुत्तमम् |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विधिवद्धि ददौ वित्तं व्राह्मणानां महात्मनाम् ||
७ ख
जनमेजय़ उवाच:
कपालमोचनं व्रह्मन्कथं यत्र महामुनिः |
८ क
जनमेजय़ उवाच:
मुक्तः कथं चास्य शिरो लग्नं केन च हेतुना ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पुरा वै दण्डकारण्ये राघवेण महात्मना |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वसता राजशार्दूल राक्षसास्तत्र हिंसिताः ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जनस्थाने शिरश्छिन्नं राक्षसस्य दुरात्मनः |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षुरेण शितधारेण तत्पपात महावने ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
महोदरस्य तल्लग्नं जङ्घाय़ां वै यदृच्छय़ा |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वने विचरतो राजन्नस्थि भित्त्वास्फुरत्तदा ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स तेन लग्नेन तदा द्विजातिर्न शशाक ह |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अभिगन्तुं महाप्राज्ञस्तीर्थान्याय़तनानि च ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स पूतिना विस्रवता वेदनार्तो महामुनिः |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जगाम सर्वतीर्थानि पृथिव्यामिति नः श्रुतम् ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स गत्वा सरितः सर्वाः समुद्रांश्च महातपाः |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कथय़ामास तत्सर्वमृषीणां भावितात्मनाम् ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आप्लुतः सर्वतीर्थेषु न च मोक्षमवाप्तवान् |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स तु शुश्राव विप्रेन्द्रो मुनीनां वचनं महत् ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सरस्वत्यास्तीर्थवरं ख्यातमौशनसं तदा |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वपापप्रशमनं सिद्धक्षेत्रमनुत्तमम् ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स तु गत्वा ततस्तत्र तीर्थमौशनसं द्विजः |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तत औशनसे तीर्थे तस्योपस्पृशतस्तदा |
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तच्छिरश्चरणं मुक्त्वा पपातान्तर्जले तदा ||
१७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः स विरुजो राजन्पूतात्मा वीतकल्मषः |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आजगामाश्रमं प्रीतः कृतकृत्यो महोदरः ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सोऽथ गत्वाश्रमं पुण्यं विप्रमुक्तो महातपाः |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कथय़ामास तत्सर्वमृषीणां भावितात्मनाम् ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ते श्रुत्वा वचनं तस्य ततस्तीर्थस्य मानद |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
कपालमोचनमिति नाम चक्रुः समागताः ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र दत्त्वा वहून्दाय़ान्विप्रान्सम्पूज्य माधवः |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जगाम वृष्णिप्रवरो रुषङ्गोराश्रमं तदा ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्र तप्तं तपो घोरमार्ष्टिषेणेन भारत |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्राह्मण्यं लव्धवांस्तत्र विश्वामित्रो महामुनिः ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो हलधरः श्रीमान्व्राह्मणैः परिवारितः |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जगाम यत्र राजेन्द्र रुषङ्गुस्तनुमत्यजत् ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
रुषङ्गुर्व्राह्मणो वृद्धस्तपोनित्यश्च भारत |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
देहन्यासे कृतमना विचिन्त्य वहुधा वहु ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः सर्वानुपादाय़ तनय़ान्वै महातपाः |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
रुषङ्गुरव्रवीत्तत्र नय़ध्वं मा पृथूदकम् ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विज्ञाय़ातीतवय़सं रुषङ्गुं ते तपोधनाः |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तं वै तीर्थमुपानिन्युः सरस्वत्यास्तपोधनम् ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स तैः पुत्रैस्तदा धीमानानीतो वै सरस्वतीम् |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पुण्यां तीर्थशतोपेतां विप्रसङ्घैर्निषेविताम् ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स तत्र विधिना राजन्नाप्लुतः सुमहातपाः |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ज्ञात्वा तीर्थगुणांश्चैव प्राहेदमृषिसत्तमः |
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुप्रीतः पुरुषव्याघ्र सर्वान्पुत्रानुपासतः ||
२८ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
सरस्वत्युत्तरे तीरे यस्त्यजेदात्मनस्तनुम् |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पृथूदके जप्यपरो नैनं श्वोमरणं तपेत् ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्राप्लुत्य स धर्मात्मा उपस्पृश्य हलाय़ुधः |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
दत्त्वा चैव वहून्दाय़ान्विप्राणां विप्रवत्सलः ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ससर्ज यत्र भगवाँल्लोकाँल्लोकपितामहः |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्रार्ष्टिषेणः कौरव्य व्राह्मण्यं संशितव्रतः |
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तपसा महता राजन्प्राप्तवानृषिसत्तमः ||
३१ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
सिन्धुद्वीपश्च राजर्षिर्देवापिश्च महातपाः |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्राह्मण्यं लव्धवान्यत्र विश्वामित्रो महामुनिः |
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
महातपस्वी भगवानुग्रतेजा महातपाः |
३२ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्राजगाम वलवान्वलभद्रः प्रतापवान् ||
३२ घ