विदुर उवाच:
योऽभ्यर्थितः सद्भिरसज्जमानः; करोत्यर्थं शक्तिमहापय़ित्वा |
१ क
विदुर उवाच:
क्षिप्रं यशस्तं समुपैति सन्तमलं; प्रसन्ना हि सुखाय़ सन्तः ||
१ ख
विदुर उवाच:
महान्तमप्यर्थमधर्मय़ुक्तं; यः सन्त्यजत्यनुपाक्रुष्ट एव |
२ क
विदुर उवाच:
सुखं स दुःखान्यवमुच्य शेते; जीर्णां त्वचं सर्प इवावमुच्य ||
२ ख
विदुर उवाच:
अनृतं च समुत्कर्षे राजगामि च पैशुनम् |
३ क
विदुर उवाच:
गुरोश्चालीकनिर्वन्धः समानि व्रह्महत्यया ||
३ ख
विदुर उवाच:
असूय़ैकपदं मृत्युरतिवादः श्रिय़ो वधः |
४ क
विदुर उवाच:
अशुश्रूषा त्वरा श्लाघा विद्याय़ाः शत्रवस्त्रय़ः ||
४ ख
विदुर उवाच:
सुखार्थिनः कुतो विद्या नास्ति विद्यार्थिनः सुखम् |
५ क
विदुर उवाच:
सुखार्थी वा त्यजेद्विद्यां विद्यार्थी वा सुखं त्यजेत् ||
५ ख
विदुर उवाच:
नाग्निस्तृप्यति काष्ठानां नापगानां महोदधिः |
६ क
विदुर उवाच:
नान्तकः सर्वभूतानां न पुंसां वामलोचना ||
६ ख
विदुर उवाच:
आशा धृतिं हन्ति समृद्धिमन्तकः; क्रोधः श्रिय़ं हन्ति यशः कदर्यता |
७ क
विदुर उवाच:
अपालनं हन्ति पशूंश्च राज; न्नेकः क्रुद्धो व्राह्मणो हन्ति राष्ट्रम् ||
७ ख
विदुर उवाच:
अजश्च कांस्यं च रथश्च नित्यं; मध्वाकर्षः शकुनिः श्रोत्रिय़श्च |
८ क
विदुर उवाच:
वृद्धो ज्ञातिरवसन्नो वय़स्य; एतानि ते सन्तु गृहे सदैव ||
८ ख
विदुर उवाच:
अजोक्षा चन्दनं वीणा आदर्शो मधुसर्पिषी |
९ क
विदुर उवाच:
विषमौदुम्वरं शङ्खः स्वर्णं नाभिश्च रोचना ||
९ ख
विदुर उवाच:
गृहे स्थापय़ितव्यानि धन्यानि मनुरव्रवीत् |
१० क
विदुर उवाच:
देवव्राह्मणपूजार्थमतिथीनां च भारत ||
१० ख
विदुर उवाच:
इदं च त्वां सर्वपरं व्रवीमि; पुण्यं पदं तात महाविशिष्टम् |
११ क
विदुर उवाच:
न जातु कामान्न भय़ान्न लोभा; द्धर्मं त्यजेज्जीवितस्यापि हेतोः ||
११ ख
विदुर उवाच:
नित्यो धर्मः सुखदुःखे त्वनित्ये; नित्यो जीवो धातुरस्य त्वनित्यः |
१२ क
विदुर उवाच:
त्यक्त्वानित्यं प्रतितिष्ठस्व नित्ये; सन्तुष्य त्वं तोषपरो हि लाभः ||
१२ ख
विदुर उवाच:
महावलान्पश्य महानुभावा; न्प्रशास्य भूमिं धनधान्यपूर्णाम् |
१३ क
विदुर उवाच:
राज्यानि हित्वा विपुलांश्च भोगा; न्गतान्नरेन्द्रान्वशमन्तकस्य ||
१३ ख
विदुर उवाच:
मृतं पुत्रं दुःखपुष्टं मनुष्या; उत्क्षिप्य राजन्स्वगृहान्निर्हरन्ति |
१४ क
विदुर उवाच:
तं मुक्तकेशाः करुणं रुदन्त; श्चितामध्ये काष्ठमिव क्षिपन्ति ||
१४ ख
विदुर उवाच:
अन्यो धनं प्रेतगतस्य भुङ्क्ते; वय़ांसि चाग्निश्च शरीरधातून् |
१५ क
विदुर उवाच:
द्वाभ्यामय़ं सह गच्छत्यमुत्र; पुण्येन पापेन च वेष्ट्यमानः ||
१५ ख
विदुर उवाच:
उत्सृज्य विनिवर्तन्ते ज्ञातय़ः सुहृदः सुताः |
१६ क
विदुर उवाच:
अग्नौ प्रास्तं तु पुरुषं कर्मान्वेति स्वय़ङ्कृतम् ||
१६ ख
विदुर उवाच:
अस्माल्लोकादूर्ध्वममुष्य चाधो; महत्तमस्तिष्ठति ह्यन्धकारम् |
१७ क
विदुर उवाच:
तद्वै महामोहनमिन्द्रिय़ाणां; वुध्यस्व मा त्वां प्रलभेत राजन् ||
१७ ख
विदुर उवाच:
इदं वचः शक्ष्यसि चेद्यथाव; न्निशम्य सर्वं प्रतिपत्तुमेवम् |
१८ क
विदुर उवाच:
यशः परं प्राप्स्यसि जीवलोके; भय़ं न चामुत्र न चेह तेऽस्ति ||
१८ ख
विदुर उवाच:
आत्मा नदी भारत पुण्यतीर्था; सत्योदका धृतिकूला दमोर्मिः |
१९ क
विदुर उवाच:
तस्यां स्नातः पूय़ते पुण्यकर्मा; पुण्यो ह्यात्मा नित्यमम्भोऽम्भ एव ||
१९ ख
विदुर उवाच:
कामक्रोधग्राहवतीं पञ्चेन्द्रिय़जलां नदीम् |
२० क
विदुर उवाच:
कृत्वा धृतिमय़ीं नावं जन्मदुर्गाणि सन्तर ||
२० ख
विदुर उवाच:
प्रज्ञावृद्धं धर्मवृद्धं स्ववन्धुं; विद्यावृद्धं वय़सा चापि वृद्धम् |
२१ क
विदुर उवाच:
कार्याकार्ये पूजय़ित्वा प्रसाद्य; यः सम्पृच्छेन्न स मुह्येत्कदाचित् ||
२१ ख
विदुर उवाच:
धृत्या शिश्नोदरं रक्षेत्पाणिपादं च चक्षुषा |
२२ क
विदुर उवाच:
चक्षुःश्रोत्रे च मनसा मनो वाचं च कर्मणा ||
२२ ख
विदुर उवाच:
नित्योदकी नित्ययज्ञोपवीती; नित्यस्वाध्याय़ी पतितान्नवर्जी |
२३ क
विदुर उवाच:
ऋतं व्रुवन्गुरवे कर्म कुर्व; न्न व्राह्मणश्च्यवते व्रह्मलोकात् ||
२३ ख
विदुर उवाच:
अधीत्य वेदान्परिसंस्तीर्य चाग्नी; निष्ट्वा यज्ञैः पालय़ित्वा प्रजाश्च |
२४ क
विदुर उवाच:
गोव्राह्मणार्थे शस्त्रपूतान्तरात्मा; हतः सङ्ग्रामे क्षत्रिय़ः स्वर्गमेति ||
२४ ख
विदुर उवाच:
वैश्योऽधीत्य व्राह्मणान्क्षत्रिय़ांश्च; धनैः काले संविभज्याश्रितांश्च |
२५ क
विदुर उवाच:
त्रेतापूतं धूममाघ्राय़ पुण्यं; प्रेत्य स्वर्गे देवसुखानि भुङ्क्ते ||
२५ ख
विदुर उवाच:
व्रह्मक्षत्रं वैश्यवर्णं च शूद्रः; क्रमेणैतान्न्याय़तः पूजय़ानः |
२६ क
विदुर उवाच:
तुष्टेष्वेतेष्वव्यथो दग्धपाप; स्त्यक्त्वा देहं स्वर्गसुखानि भुङ्क्ते ||
२६ ख
विदुर उवाच:
चातुर्वर्ण्यस्यैष धर्मस्तवोक्तो; हेतुं चात्र व्रुवतो मे निवोध |
२७ क
विदुर उवाच:
क्षात्राद्धर्माद्धीय़ते पाण्डुपुत्र; स्तं त्वं राजन्राजधर्मे निय़ुङ्क्ष्व ||
२७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
एवमेतद्यथा मां त्वमनुशाससि नित्यदा |
२८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
ममापि च मतिः सौम्य भवत्येवं यथात्थ माम् ||
२८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
सा तु वुद्धिः कृताप्येवं पाण्डवान्प्रति मे सदा |
२९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
दुर्योधनं समासाद्य पुनर्विपरिवर्तते ||
२९ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
न दिष्टमभ्यतिक्रान्तुं शक्यं मर्त्येन केनचित् |
३० क
धृतराष्ट्र उवाच:
दिष्टमेव कृतं मन्ये पौरुषं तु निरर्थकम् ||
३० ख