chevron_left शल्य पर्व अध्याय ४०
वैशम्पाय़न उवाच:
व्रह्मय़ोनिभिराकीर्णं जगाम यदुनन्दनः |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्र दाल्भ्यो वको राजन्पश्वर्थं सुमहातपाः |
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जुहाव धृतराष्ट्रस्य राष्ट्रं वैचित्रवीर्यिणः ||
१ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तपसा घोररूपेण कर्शय़न्देहमात्मनः |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्रोधेन महताविष्टो धर्मात्मा वै प्रतापवान् ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पुरा हि नैमिषेय़ाणां सत्रे द्वादशवार्षिके |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वृत्ते विश्वजितोऽन्ते वै पाञ्चालानृषय़ोऽगमन् ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्रेश्वरमय़ाचन्त दक्षिणार्थं मनीषिणः |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वलान्वितान्वत्सतरान्निर्व्याधीनेकविंशतिम् ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तानव्रवीद्वको वृद्धो विभजध्वं पशूनिति |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पशूनेतानहं त्यक्त्वा भिक्षिष्ये राजसत्तमम् ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमुक्त्वा ततो राजन्नृषीन्सर्वान्प्रतापवान् |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जगाम धृतराष्ट्रस्य भवनं व्राह्मणोत्तमः ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स समीपगतो भूत्वा धृतराष्ट्रं जनेश्वरम् |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अय़ाचत पशून्दाल्भ्यः स चैनं रुषितोऽव्रवीत् ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदृच्छय़ा मृता दृष्ट्वा गास्तदा नृपसत्तम |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एतान्पशून्नय़ क्षिप्रं व्रह्मवन्धो यदीच्छसि ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ऋषिस्त्वथ वचः श्रुत्वा चिन्तय़ामास धर्मवित् |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अहो वत नृशंसं वै वाक्यमुक्तोऽस्मि संसदि ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
चिन्तय़ित्वा मुहूर्तं च रोषाविष्टो द्विजोत्तमः |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
मतिं चक्रे विनाशाय़ धृतराष्ट्रस्य भूपतेः ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स उत्कृत्य मृतानां वै मांसानि द्विजसत्तमः |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जुहाव धृतराष्ट्रस्य राष्ट्रं नरपतेः पुरा ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अवकीर्णे सरस्वत्यास्तीर्थे प्रज्वाल्य पावकम् |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वको दाल्भ्यो महाराज निय़मं परमास्थितः |
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स तैरेव जुहावास्य राष्ट्रं मांसैर्महातपाः ||
१२ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्मिंस्तु विधिवत्सत्रे सम्प्रवृत्ते सुदारुणे |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अक्षीय़त ततो राष्ट्रं धृतराष्ट्रस्य पार्थिव ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
छिद्यमानं यथानन्तं वनं परशुना विभो |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वभूवापहतं तच्चाप्यवकीर्णमचेतनम् ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दृष्ट्वा तदवकीर्णं तु राष्ट्रं स मनुजाधिपः |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वभूव दुर्मना राजंश्चिन्तय़ामास च प्रभुः ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मोक्षार्थमकरोद्यत्नं व्राह्मणैः सहितः पुरा |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अथासौ पार्थिवः खिन्नस्ते च विप्रास्तदा नृप ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदा चापि न शक्नोति राष्ट्रं मोचय़ितुं नृप |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अथ वैप्राश्निकांस्तत्र पप्रच्छ जनमेजय़ ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो वैप्राश्निकाः प्राहुः पशुविप्रकृतस्त्वय़ा |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मांसैरभिजुहोतीति तव राष्ट्रं मुनिर्वकः ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तेन ते हूय़मानस्य राष्ट्रस्यास्य क्षय़ो महान् |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्यैतत्तपसः कर्म येन ते ह्यनय़ो महान् |
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अपां कुञ्जे सरस्वत्यास्तं प्रसादय़ पार्थिव ||
१९ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
सरस्वतीं ततो गत्वा स राजा वकमव्रवीत् |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
निपत्य शिरसा भूमौ प्राञ्जलिर्भरतर्षभ ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रसादय़े त्वा भगवन्नपराधं क्षमस्व मे |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मम दीनस्य लुव्धस्य मौर्ख्येण हतचेतसः |
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वं गतिस्त्वं च मे नाथः प्रसादं कर्तुमर्हसि ||
२१ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तं तथा विलपन्तं तु शोकोपहतचेतसम् |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दृष्ट्वा तस्य कृपा जज्ञे राष्ट्रं तच्च व्यमोचय़त् ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ऋषिः प्रसन्नस्तस्याभूत्संरम्भं च विहाय़ सः |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मोक्षार्थं तस्य राष्ट्रस्य जुहाव पुनराहुतिम् ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मोक्षय़ित्वा ततो राष्ट्रं प्रतिगृह्य पशून्वहून् |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हृष्टात्मा नैमिषारण्यं जगाम पुनरेव हि ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धृतराष्ट्रोऽपि धर्मात्मा स्वस्थचेता महामनाः |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वमेव नगरं राजा प्रतिपेदे महर्द्धिमत् ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र तीर्थे महाराज वृहस्पतिरुदारधीः |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
असुराणामभावाय़ भावाय़ च दिवौकसाम् ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मांसैरपि जुहावेष्टिमक्षीय़न्त ततोऽसुराः |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दैवतैरपि सम्भग्ना जितकाशिभिराहवे ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्रापि विधिवद्दत्त्वा व्राह्मणेभ्यो महाय़शाः |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वाजिनः कुञ्जरांश्चैव रथांश्चाश्वतरीय़ुतान् ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
रत्नानि च महार्हाणि धनं धान्यं च पुष्कलम् |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यय़ौ तीर्थं महावाहुर्याय़ातं पृथिवीपते ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्र यज्ञे यय़ातेस्तु महाराज सरस्वती |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्पिः पय़श्च सुस्राव नाहुषस्य महात्मनः ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्रेष्ट्वा पुरुषव्याघ्रो यय़ातिः पृथिवीपतिः |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आक्रामदूर्ध्वं मुदितो लेभे लोकांश्च पुष्कलान् ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यय़ातेर्यजमानस्य यत्र राजन्सरस्वती |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रसृता प्रददौ कामान्व्राह्मणानां महात्मनाम् ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्र यत्र हि यो विप्रो यान्यान्कामानभीप्सति |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र तत्र सरिच्छ्रेष्ठा ससर्ज सुवहून्रसान् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र देवाः सगन्धर्वाः प्रीता यज्ञस्य सम्पदा |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विस्मिता मानुषाश्चासन्दृष्ट्वा तां यज्ञसम्पदम् ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तालकेतुर्महाधर्मसेतु; र्महात्मा कृतात्मा महादाननित्यः |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वसिष्ठापवाहं महाभीमवेगं; धृतात्मा जितात्मा समभ्याजगाम ||
३५ ख