chevron_left शल्य पर्व अध्याय ४१
जनमेजय़ उवाच:
वसिष्ठस्यापवाहो वै भीमवेगः कथं नु सः |
१ क
जनमेजय़ उवाच:
किमर्थं च सरिच्छ्रेष्ठा तमृषिं प्रत्यवाहय़त् ||
१ ख
जनमेजय़ उवाच:
केन चास्याभवद्वैरं कारणं किं च तत्प्रभो |
२ क
जनमेजय़ उवाच:
शंस पृष्टो महाप्राज्ञ न हि तृप्यामि कथ्यताम् ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विश्वामित्रस्य चैवर्षेर्वसिष्ठस्य च भारत |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भृशं वैरमभूद्राजंस्तपःस्पर्धाकृतं महत् ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आश्रमो वै वसिष्ठस्य स्थाणुतीर्थेऽभवन्महान् |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पूर्वतः पश्चिमश्चासीद्विश्वामित्रस्य धीमतः ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्र स्थाणुर्महाराज तप्तवान्सुमहत्तपः |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्रास्य कर्म तद्घोरं प्रवदन्ति मनीषिणः ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्रेष्ट्वा भगवान्स्थाणुः पूजय़ित्वा सरस्वतीम् |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्थापय़ामास तत्तीर्थं स्थाणुतीर्थमिति प्रभो ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र सर्वे सुराः स्कन्दमभ्यषिञ्चन्नराधिप |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सेनापत्येन महता सुरारिविनिवर्हणम् ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्मिन्सरस्वतीतीर्थे विश्वामित्रो महामुनिः |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वसिष्ठं चालय़ामास तपसोग्रेण तच्छृणु ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विश्वामित्रवसिष्ठौ तावहन्यहनि भारत |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्पर्धां तपःकृतां तीव्रां चक्रतुस्तौ तपोधनौ ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्राप्यधिकसन्तापो विश्वामित्रो महामुनिः |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
दृष्ट्वा तेजो वसिष्ठस्य चिन्तामभिजगाम ह |
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्य वुद्धिरिय़ं ह्यासीद्धर्मनित्यस्य भारत ||
१० ग
वैशम्पाय़न उवाच:
इय़ं सरस्वती तूर्णं मत्समीपं तपोधनम् |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आनय़िष्यति वेगेन वसिष्ठं जपतां वरम् |
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इहागतं द्विजश्रेष्ठं हनिष्यामि न संशय़ः ||
११ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
एवं निश्चित्य भगवान्विश्वामित्रो महामुनिः |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सस्मार सरितां श्रेष्ठां क्रोधसंरक्तलोचनः ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सा ध्याता मुनिना तेन व्याकुलत्वं जगाम ह |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जज्ञे चैनं महावीर्यं महाकोपं च भामिनी ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत एनं वेपमाना विवर्णा प्राञ्जलिस्तदा |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उपतस्थे मुनिवरं विश्वामित्रं सरस्वती ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हतवीरा यथा नारी साभवद्दुःखिता भृशम् |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्रूहि किं करवाणीति प्रोवाच मुनिसत्तमम् ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तामुवाच मुनिः क्रुद्धो वसिष्ठं शीघ्रमानय़ |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यावदेनं निहन्म्यद्य तच्छ्रुत्वा व्यथिता नदी ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
साञ्जलिं तु ततः कृत्वा पुण्डरीकनिभेक्षणा |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विव्यथे सुविरूढेव लता वाय़ुसमीरिता ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तथागतां तु तां दृष्ट्वा वेपमानां कृताञ्जलिम् |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विश्वामित्रोऽव्रवीत्क्रुद्धो वसिष्ठं शीघ्रमानय़ ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो भीता सरिच्छ्रेष्ठा चिन्तय़ामास भारत |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उभय़ोः शापय़ोर्भीता कथमेतद्भविष्यति ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
साभिगम्य वसिष्ठं तु इममर्थमचोदय़त् |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
यदुक्ता सरितां श्रेष्ठा विश्वामित्रेण धीमता ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उभय़ोः शापय़ोर्भीता वेपमाना पुनः पुनः |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
चिन्तय़ित्वा महाशापमृषिवित्रासिता भृशम् ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तां कृशां च विवर्णां च दृष्ट्वा चिन्तासमन्विताम् |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उवाच राजन्धर्मात्मा वसिष्ठो द्विपदां वरः ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्राह्यात्मानं सरिच्छ्रेष्ठे वह मां शीघ्रगामिनी |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विश्वामित्रः शपेद्धि त्वां मा कृथास्त्वं विचारणाम् ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा कृपाशीलस्य सा सरित् |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
चिन्तय़ामास कौरव्य किं कृतं सुकृतं भवेत् ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्याश्चिन्ता समुत्पन्ना वसिष्ठो मय़्यतीव हि |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कृतवान्हि दय़ां नित्यं तस्य कार्यं हितं मय़ा ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथ कूले स्वके राजञ्जपन्तमृषिसत्तमम् |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जुह्वानं कौशिकं प्रेक्ष्य सरस्वत्यभ्यचिन्तय़त् ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इदमन्तरमित्येव ततः सा सरितां वरा |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कूलापहारमकरोत्स्वेन वेगेन सा सरित् ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तेन कूलापहारेण मैत्रावरुणिरौह्यत |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उह्यमानश्च तुष्टाव तदा राजन्सरस्वतीम् ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पितामहस्य सरसः प्रवृत्तासि सरस्वति |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्याप्तं चेदं जगत्सर्वं तवैवाम्भोभिरुत्तमैः ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वमेवाकाशगा देवि मेघेषूत्सृजसे पय़ः |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वाश्चापस्त्वमेवेति त्वत्तो वय़मधीमहे ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पुष्टिर्द्युतिस्तथा कीर्तिः सिद्धिर्वृद्धिरुमा तथा |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वमेव वाणी स्वाहा त्वं त्वय़्याय़त्तमिदं जगत् |
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वमेव सर्वभूतेषु वससीह चतुर्विधा ||
३१ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
एवं सरस्वती राजन्स्तूय़माना महर्षिणा |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वेगेनोवाह तं विप्रं विश्वामित्राश्रमं प्रति |
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न्यवेदय़त चाभीक्ष्णं विश्वामित्राय़ तं मुनिम् ||
३२ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तमानीतं सरस्वत्या दृष्ट्वा कोपसमन्वितः |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अथान्वेषत्प्रहरणं वसिष्ठान्तकरं तदा ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तं तु क्रुद्धमभिप्रेक्ष्य व्रह्महत्याभय़ान्नदी |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अपोवाह वसिष्ठं तु प्राचीं दिशमतन्द्रिता |
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
उभय़ोः कुर्वती वाक्यं वञ्चय़ित्वा तु गाधिजम् ||
३४ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
ततोऽपवाहितं दृष्ट्वा वसिष्ठमृषिसत्तमम् |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अव्रवीदथ सङ्क्रुद्धो विश्वामित्रो ह्यमर्षणः ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यस्मान्मा त्वं सरिच्छ्रेष्ठे वञ्चय़ित्वा पुनर्गता |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शोणितं वह कल्याणि रक्षोग्रामणिसंमतम् ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः सरस्वती शप्ता विश्वामित्रेण धीमता |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अवहच्छोणितोन्मिश्रं तोय़ं संवत्सरं तदा ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथर्षय़श्च देवाश्च गन्धर्वाप्सरसस्तथा |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सरस्वतीं तथा दृष्ट्वा वभूवुर्भृशदुःखिताः ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवं वसिष्ठापवाहो लोके ख्यातो जनाधिप |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
आगच्छच्च पुनर्मार्गं स्वमेव सरितां वरा ||
३९ ख