मार्कण्डेय़ उवाच:
भूय़ एव तु माहात्म्यं व्राह्मणानां निवोध मे |
१ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
वैन्यो नामेह राजर्षिरश्वमेधाय़ दीक्षितः |
१ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
तमत्रिर्गन्तुमारेभे वित्तार्थमिति नः श्रुतम् ||
१ ग
मार्कण्डेय़ उवाच:
भूय़ोऽथ नानुरुध्यत्स धर्मव्यक्तिनिदर्शनात् |
२ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
सञ्चिन्त्य स महातेजा वनमेवान्वरोचय़त् |
२ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
धर्मपत्नीं समाहूय़ पुत्रांश्चेदमुवाच ह ||
२ ग
मार्कण्डेय़ उवाच:
प्राप्स्यामः फलमत्यन्तं वहुलं निरुपद्रवम् |
३ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
अरण्यगमनं क्षिप्रं रोचतां वो गुणाधिकम् ||
३ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
तं भार्या प्रत्युवाचेदं धर्ममेवानुरुध्यती |
४ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
वैन्यं गत्वा महात्मानमर्थय़स्व धनं वहु |
४ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
स ते दास्यति राजर्षिर्यजमानोऽर्थिने धनम् ||
४ ग
मार्कण्डेय़ उवाच:
तत आदाय़ विप्रर्षे प्रतिगृह्य धनं वहु |
५ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
भृत्यान्सुतान्संविभज्य ततो व्रज यथेप्सितम् |
५ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
एष वै परमो धर्मो धर्मविद्भिरुदाहृतः ||
५ ग
अत्रिरु उवाच:
कथितो मे महाभागे गौतमेन महात्मना |
६ क
अत्रिरु उवाच:
वैन्यो धर्मार्थसंय़ुक्तः सत्यव्रतसमन्वितः ||
६ ख
अत्रिरु उवाच:
किं त्वस्ति तत्र द्वेष्टारो निवसन्ति हि मे द्विजाः |
७ क
अत्रिरु उवाच:
यथा मे गौतमः प्राह ततो न व्यवसाम्यहम् ||
७ ख
अत्रिरु उवाच:
तत्र स्म वाचं कल्याणीं धर्मकामार्थसंहिताम् |
८ क
अत्रिरु उवाच:
मय़ोक्तामन्यथा व्रूय़ुस्ततस्ते वै निरर्थकाम् ||
८ ख
अत्रिरु उवाच:
गमिष्यामि महाप्राज्ञे रोचते मे वचस्तव |
९ क
अत्रिरु उवाच:
गाश्च मे दास्यते वैन्यः प्रभूतं चार्थसञ्चय़म् ||
९ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
एवमुक्त्वा जगामाशु वैन्ययज्ञं महातपाः |
१० क
मार्कण्डेय़ उवाच:
गत्वा च यज्ञाय़तनमत्रिस्तुष्टाव तं नृपम् ||
१० ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
राजन्वैन्य त्वमीशश्च भुवि त्वं प्रथमो नृपः |
११ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
स्तुवन्ति त्वां मुनिगणास्त्वदन्यो नास्ति धर्मवित् ||
११ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
तमव्रवीदृषिस्तत्र वचः क्रुद्धो महातपाः |
१२ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
मैवमत्रे पुनर्व्रूय़ा न ते प्रज्ञा समाहिता |
१२ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
अत्र नः प्रथमं स्थाता महेन्द्रो वै प्रजापतिः ||
१२ ग
मार्कण्डेय़ उवाच:
अथात्रिरपि राजेन्द्र गौतमं प्रत्यभाषत |
१३ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
अय़मेव विधाता च यथैवेन्द्रः प्रजापतिः |
१३ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
त्वमेव मुह्यसे मोहान्न प्रज्ञानं तवास्ति ह ||
१३ ग
गौतम उवाच:
जानामि नाहं मुह्यामि त्वं विवक्षुर्विमुह्यसे |
१४ क
गौतम उवाच:
स्तोष्यसेऽभ्युदय़प्रेप्सुस्तस्य दर्शनसंश्रय़ात् ||
१४ ख
गौतम उवाच:
न वेत्थ परमं धर्मं न चावैषि प्रय़ोजनम् |
१५ क
गौतम उवाच:
वालस्त्वमसि मूढश्च वृद्धः केनापि हेतुना ||
१५ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
विवदन्तौ तथा तौ तु मुनीनां दर्शने स्थितौ |
१६ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
ये तस्य यज्ञे संवृत्तास्तेऽपृच्छन्त कथं त्विमौ ||
१६ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
प्रवेशः केन दत्तोऽय़मनय़ोर्वैन्यसंसदि |
१७ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
उच्चैः समभिभाषन्तौ केन कार्येण विष्ठितौ ||
१७ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
ततः परमधर्मात्मा काश्यपः सर्वधर्मवित् |
१८ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
विवादिनावनुप्राप्तौ तावुभौ प्रत्यवेदय़त् ||
१८ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
अथाव्रवीत्सदस्यांस्तु गौतमो मुनिसत्तमान् |
१९ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
आवय़ोर्व्याहृतं प्रश्नं शृणुत द्विजपुङ्गवाः |
१९ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
वैन्यो विधातेत्याहात्रिरत्र नः संशय़ो महान् ||
१९ ग
मार्कण्डेय़ उवाच:
श्रुत्वैव तु महात्मानो मुनय़ोऽभ्यद्रवन्द्रुतम् |
२० क
मार्कण्डेय़ उवाच:
सनत्कुमारं धर्मज्ञं संशय़च्छेदनाय़ वै ||
२० ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
स च तेषां वचः श्रुत्वा यथातत्त्वं महातपाः |
२१ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
प्रत्युवाचाथ तानेवं धर्मार्थसहितं वचः ||
२१ ख
सनत्कुमार उवाच:
व्रह्म क्षत्रेण सहितं क्षत्रं च व्रह्मणा सह |
२२ क
सनत्कुमार उवाच:
राजा वै प्रथमो धर्मः प्रजानां पतिरेव च |
२२ ख
सनत्कुमार उवाच:
स एव शक्रः शुक्रश्च स धाता स वृहस्पतिः ||
२२ ग
सनत्कुमार उवाच:
प्रजापतिर्विराट्सम्राट्क्षत्रिय़ो भूपतिर्नृपः |
२३ क
सनत्कुमार उवाच:
य एभिः स्तूय़ते शव्दैः कस्तं नार्चितुमर्हति ||
२३ ख
सनत्कुमार उवाच:
पुराय़ोनिर्युधाजिच्च अभिय़ा मुदितो भवः |
२४ क
सनत्कुमार उवाच:
स्वर्णेता सहजिद्वभ्रुरिति राजाभिधीय़ते ||
२४ ख
सनत्कुमार उवाच:
सत्यमन्युर्युधाजीवः सत्यधर्मप्रवर्तकः |
२५ क
सनत्कुमार उवाच:
अधर्मादृषय़ो भीता वलं क्षत्रे समादधन् ||
२५ ख
सनत्कुमार उवाच:
आदित्यो दिवि देवेषु तमो नुदति तेजसा |
२६ क
सनत्कुमार उवाच:
तथैव नृपतिर्भूमावधर्मं नुदते भृशम् ||
२६ ख
सनत्कुमार उवाच:
अतो राज्ञः प्रधानत्वं शास्त्रप्रामाण्यदर्शनात् |
२७ क
सनत्कुमार उवाच:
उत्तरः सिध्यते पक्षो येन राजेति भाषितम् ||
२७ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
ततः स राजा संहृष्टः सिद्धे पक्षे महामनाः |
२८ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
तमत्रिमव्रवीत्प्रीतः पूर्वं येनाभिसंस्तुतः ||
२८ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
यस्मात्सर्वमनुष्येषु ज्याय़ांसं मामिहाव्रवीः |
२९ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
सर्वदेवैश्च विप्रर्षे संमितं श्रेष्ठमेव च |
२९ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
तस्मात्तेऽहं प्रदास्यामि विविधं वसु भूरि च ||
२९ ग
मार्कण्डेय़ उवाच:
दासीसहस्रं श्यामानां सुवस्त्राणामलङ्कृतम् |
३० क
मार्कण्डेय़ उवाच:
दश कोट्यो हिरण्यस्य रुक्मभारांस्तथा दश |
३० ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
एतद्ददानि ते विप्र सर्वज्ञस्त्वं हि मे मतः ||
३० ग
मार्कण्डेय़ उवाच:
तदत्रिर्न्याय़तः सर्वं प्रतिगृह्य महामनाः |
३१ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
प्रत्याजगाम तेजस्वी गृहानेव महातपाः ||
३१ ख
मार्कण्डेय़ उवाच:
प्रदाय़ च धनं प्रीतः पुत्रेभ्यः प्रय़तात्मवान् |
३२ क
मार्कण्डेय़ उवाच:
तपः समभिसन्धाय़ वनमेवान्वपद्यत ||
३२ ख