जनमेजय़ उवाच:
श्रुत्वा कर्णं हतं युद्धे पुत्रांश्चैवापलाय़िनः |
१ क
जनमेजय़ उवाच:
नरेन्द्रः किञ्चिदाश्वस्तो द्विजश्रेष्ठ किमव्रवीत् ||
१ ख
जनमेजय़ उवाच:
प्राप्तवान्परमं दुःखं पुत्रव्यसनजं महत् |
२ क
जनमेजय़ उवाच:
तस्मिन्यदुक्तवान्काले तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
श्रुत्वा कर्णस्य निधनमश्रद्धेय़मिवाद्भुतम् |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भूतसंमोहनं भीमं मेरोः पर्यसनं यथा ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
चित्तमोहमिवाय़ुक्तं भार्गवस्य महामतेः |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पराजय़मिवेन्द्रस्य द्विषद्भ्यो भीमकर्मणः ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दिवः प्रपतनं भानोरुर्व्यामिव महाद्युतेः |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
संशोषणमिवाचिन्त्यं समुद्रस्याक्षय़ाम्भसः ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
महीविय़द्दिगीशानां सर्वनाशमिवाद्भुतम् |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कर्मणोरिव वैफल्यमुभय़ोः पुण्यपापय़ोः ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सञ्चिन्त्य निपुणं वुद्ध्या धृतराष्ट्रो जनेश्वरः |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नेदमस्तीति सञ्चिन्त्य कर्णस्य निधनं प्रति ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राणिनामेतदात्मत्वात्स्यादपीति विनाशनम् |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शोकाग्निना दह्यमानो धम्यमान इवाशय़ः ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विध्वस्तात्मा श्वसन्दीनो हा हेत्युक्त्वा सुदुःखितः |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विललाप महाराज धृतराष्ट्रोऽम्विकासुतः ||
९ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
सञ्जय़ाधिरथो वीरः सिंहद्विरदविक्रमः |
१० क
धृतराष्ट्र उवाच:
वृषमप्रतिमस्कन्धो वृषभाक्षगतिस्वनः ||
१० ख
धृतराष्ट्र उवाच:
वृषभो वृषभस्येव यो युद्धे न निवर्तते |
११ क
धृतराष्ट्र उवाच:
शत्रोरपि महेन्द्रस्य वज्रसंहननो युवा ||
११ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यस्य ज्यातलशव्देन शरवृष्टिरवेण च |
१२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
रथाश्वनरमातङ्गा नावतिष्ठन्ति संय़ुगे ||
१२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यमाश्रित्य महावाहुं द्विषत्सङ्घघ्नमच्युतम् |
१३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
दुर्योधनोऽकरोद्वैरं पाण्डुपुत्रैर्महावलैः ||
१३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
स कथं रथिनां श्रेष्ठः कर्णः पार्थेन संय़ुगे |
१४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
निहतः पुरुषव्याघ्रः प्रसह्यासह्यविक्रमः ||
१४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यो नामन्यत वै नित्यमच्युतं न धनञ्जय़म् |
१५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
न वृष्णीनपि तानन्यान्स्ववाहुवलमाश्रितः ||
१५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
शार्ङ्गगाण्डीवधन्वानौ सहितावपराजितौ |
१६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अहं दिव्याद्रथादेकः पातय़िष्यामि संय़ुगे ||
१६ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
इति यः सततं मन्दमवोचल्लोभमोहितम् |
१७ क
धृतराष्ट्र उवाच:
दुर्योधनमपादीनं राज्यकामुकमातुरम् ||
१७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यश्चाजैषीदतिवलानमित्रानपि दुर्जय़ान् |
१८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
गान्धारान्मद्रकान्मत्स्यांस्त्रिगर्तांस्तङ्गणाञ्शकान् ||
१८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
पाञ्चालांश्च विदेहांश्च कुणिन्दान्काशिकोसलान् |
१९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सुह्मानङ्गांश्च पुण्ड्रांश्च निषादान्वङ्गकीचकान् ||
१९ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
वत्सान्कलिङ्गांस्तरलानश्मकानृषिकांस्तथा |
२० क
धृतराष्ट्र उवाच:
यो जित्वा समरे वीरश्चक्रे वलिभृतः पुरा ||
२० ख
धृतराष्ट्र उवाच:
उच्चैःश्रवा वरोऽश्वानां राज्ञां वैश्रवणो वरः |
२१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
वरो महेन्द्रो देवानां कर्णः प्रहरतां वरः ||
२१ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यं लव्ध्वा मागधो राजा सान्त्वमानार्थगौरवैः |
२२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अरौत्सीत्पार्थिवं क्षत्रमृते कौरवय़ादवान् ||
२२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
तं श्रुत्वा निहतं कर्णं द्वैरथे सव्यसाचिना |
२३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
शोकार्णवे निमग्नोऽहमप्लवः सागरे यथा ||
२३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
ईदृशैर्यद्यहं दुःखैर्न विनश्यामि सञ्जय़ |
२४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
वज्राद्दृढतरं मन्ये हृदय़ं मम दुर्भिदम् ||
२४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
ज्ञातिसम्वन्धिमित्राणामिमं श्रुत्वा पराजय़म् |
२५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
को मदन्यः पुमाँल्लोके न जह्यात्सूत जीवितम् ||
२५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
विषमग्निं प्रपातं वा पर्वताग्रादहं वृणे |
२६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
न हि शक्ष्यामि दुःखानि सोढुं कष्टानि सञ्जय़ ||
२६ ख
सञ्जय़ उवाच:
श्रिय़ा कुलेन यशसा तपसा च श्रुतेन च |
२७ क
सञ्जय़ उवाच:
त्वामद्य सन्तो मन्यन्ते यय़ातिमिव नाहुषम् ||
२७ ख
सञ्जय़ उवाच:
श्रुते महर्षिप्रतिमः कृतकृत्योऽसि पार्थिव |
२८ क
सञ्जय़ उवाच:
पर्यवस्थापय़ात्मानं मा विषादे मनः कृथाः ||
२८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
दैवमेव परं मन्ये धिक्पौरुषमनर्थकम् |
२९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
यत्र रामप्रतीकाशः कर्णोऽहन्यत संय़ुगे ||
२९ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
हत्वा युधिष्ठिरानीकं पाञ्चालानां रथव्रजान् |
३० क
धृतराष्ट्र उवाच:
प्रताप्य शरवर्षेण दिशः सर्वा महारथः ||
३० ख
धृतराष्ट्र उवाच:
मोहय़ित्वा रणे पार्थान्वज्रहस्त इवासुरान् |
३१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
स कथं निहतः शेते वातरुग्ण इव द्रुमः ||
३१ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
शोकस्यान्तं न पश्यामि समुद्रस्येव विप्लुकाः |
३२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
चिन्ता मे वर्धते तीव्रा मुमूर्षा चापि जाय़ते ||
३२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
कर्णस्य निधनं श्रुत्वा विजय़ं फल्गुनस्य च |
३३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अश्रद्धेय़महं मन्ये वधं कर्णस्य सञ्जय़ ||
३३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
वज्रसारमय़ं नूनं हृदय़ं सुदृढं मम |
३४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
यच्छ्रुत्वा पुरुषव्याघ्रं हतं कर्णं न दीर्यते ||
३४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
आय़ुर्नूनं सुदीर्घं मे विहितं दैवतैः पुरा |
३५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
यत्र कर्णं हतं श्रुत्वा जीवामीह सुदुःखितः ||
३५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
धिग्जीवितमिदं मेऽद्य सुहृद्धीनस्य सञ्जय़ |
३६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अद्य चाहं दशामेतां गतः सञ्जय़ गर्हिताम् |
३६ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
कृपणं वर्तय़िष्यामि शोच्यः सर्वस्य मन्दधीः ||
३६ ग
धृतराष्ट्र उवाच:
अहमेव पुरा भूत्वा सर्वलोकस्य सत्कृतः |
३७ क
धृतराष्ट्र उवाच:
परिभूतः कथं सूत पुनः शक्ष्यामि जीवितुम् |
३७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
दुःखात्सुदुःखं व्यसनं प्राप्तवानस्मि सञ्जय़ ||
३७ ग
धृतराष्ट्र उवाच:
तस्माद्भीष्मवधे चैव द्रोणस्य च महात्मनः |
३८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
नात्र शेषं प्रपश्यामि सूतपुत्रे हते युधि ||
३८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
स हि पारं महानासीत्पुत्राणां मम सञ्जय़ |
३९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
युद्धे विनिहतः शूरो विसृजन्साय़कान्वहून् ||
३९ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
को हि मे जीवितेनार्थस्तमृते पुरुषर्षभम् |
४० क
धृतराष्ट्र उवाच:
रथादतिरथो नूनमपतत्साय़कार्दितः ||
४० ख
धृतराष्ट्र उवाच:
पर्वतस्येव शिखरं वज्रपातविदारितम् |
४१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
शय़ीत पृथिवीं नूनं शोभय़न्रुधिरोक्षितः |
४१ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
मातङ्ग इव मत्तेन मातङ्गेन निपातितः ||
४१ ग
धृतराष्ट्र उवाच:
यद्वलं धार्तराष्ट्राणां पाण्डवानां यतो भय़म् |
४२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
सोऽर्जुनेन हतः कर्णः प्रतिमानं धनुष्मताम् ||
४२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
स हि वीरो महेष्वासः पुत्राणामभय़ङ्करः |
४३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
शेते विनिहतो वीरः शक्रेणेव यथा वलः ||
४३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
पङ्गोरिवाध्वगमनं दरिद्रस्येव कामितम् |
४४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
दुर्योधनस्य चाकूतं तृषितस्येव पिप्लुकाः ||
४४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
अन्यथा चिन्तितं कार्यमन्यथा तत्तु जाय़ते |
४५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
अहो नु वलवद्दैवं कालश्च दुरतिक्रमः ||
४५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
पलाय़मानः कृपणं दीनात्मा दीनपौरुषः |
४६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
कच्चिन्न निहतः सूत पुत्रो दुःशासनो मम ||
४६ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
कच्चिन्न नीचाचरितं कृतवांस्तात संय़ुगे |
४७ क
धृतराष्ट्र उवाच:
कच्चिन्न निहतः शूरो यथा न क्षत्रिय़ा हताः ||
४७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
युधिष्ठिरस्य वचनं मा युद्धमिति सर्वदा |
४८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
दुर्योधनो नाभ्यगृह्णान्मूढः पथ्यमिवौषधम् ||
४८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
शरतल्पे शय़ानेन भीष्मेण सुमहात्मना |
४९ क