chevron_left अनुशासन पर्व अध्याय ५
युधिष्ठिर उवाच:
आनृशंसस्य धर्मस्य गुणान्भक्तजनस्य च |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
श्रोतुमिच्छामि कार्त्स्न्येन तन्मे व्रूहि पितामह ||
१ ख
भीष्म उवाच:
विषय़े काशिराजस्य ग्रामान्निष्क्रम्य लुव्धकः |
२ क
भीष्म उवाच:
सविषं काण्डमादाय़ मृगय़ामास वै मृगम् ||
२ ख
भीष्म उवाच:
तत्र चामिषलुव्धेन लुव्धकेन महावने |
३ क
भीष्म उवाच:
अविदूरे मृगं दृष्ट्वा वाणः प्रतिसमाहितः ||
३ ख
भीष्म उवाच:
तेन दुर्वारितास्त्रेण निमित्तचपलेषुणा |
४ क
भीष्म उवाच:
महान्वनतरुर्विद्धो मृगं तत्र जिघांसता ||
४ ख
भीष्म उवाच:
स तीक्ष्णविषदिग्धेन शरेणातिवलात्कृतः |
५ क
भीष्म उवाच:
उत्सृज्य फलपत्राणि पादपः शोषमागतः ||
५ ख
भीष्म उवाच:
तस्मिन्वृक्षे तथाभूते कोटरेषु चिरोषितः |
६ क
भीष्म उवाच:
न जहाति शुको वासं तस्य भक्त्या वनस्पतेः ||
६ ख
भीष्म उवाच:
निष्प्रचारो निराहारो ग्लानः शिथिलवागपि |
७ क
भीष्म उवाच:
कृतज्ञः सह वृक्षेण धर्मात्मा स व्यशुष्यत ||
७ ख
भीष्म उवाच:
तमुदारं महासत्त्वमतिमानुषचेष्टितम् |
८ क
भीष्म उवाच:
समदुःखसुखं ज्ञात्वा विस्मितः पाकशासनः ||
८ ख
भीष्म उवाच:
ततश्चिन्तामुपगतः शक्रः कथमय़ं द्विजः |
९ क
भीष्म उवाच:
तिर्यग्योनावसम्भाव्यमानृशंस्यं समास्थितः ||
९ ख
भीष्म उवाच:
अथ वा नात्र चित्रं हीत्यभवद्वासवस्य तु |
१० क
भीष्म उवाच:
प्राणिनामिह सर्वेषां सर्वं सर्वत्र दृश्यते ||
१० ख
भीष्म उवाच:
ततो व्राह्मणवेषेण मानुषं रूपमास्थितः |
११ क
भीष्म उवाच:
अवतीर्य महीं शक्रस्तं पक्षिणमुवाच ह ||
११ ख
भीष्म उवाच:
शुक भोः पक्षिणां श्रेष्ठ दाक्षेय़ी सुप्रजास्त्वय़ा |
१२ क
भीष्म उवाच:
पृच्छे त्वा शुष्कमेतं वै कस्मान्न त्यजसि द्रुमम् ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
अथ पृष्टः शुकः प्राह मूर्ध्ना समभिवाद्य तम् |
१३ क
भीष्म उवाच:
स्वागतं देवराजाय़ विज्ञातस्तपसा मय़ा ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
ततो दशशताक्षेण साधु साध्विति भाषितम् |
१४ क
भीष्म उवाच:
अहो विज्ञानमित्येवं तपसा पूजितस्ततः ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
तमेवं शुभकर्माणं शुकं परमधार्मिकम् |
१५ क
भीष्म उवाच:
विजानन्नपि तां प्राप्तिं पप्रच्छ वलसूदनः ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
निष्पत्रमफलं शुष्कमशरण्यं पतत्रिणाम् |
१६ क
भीष्म उवाच:
किमर्थं सेवसे वृक्षं यदा महदिदं वनम् ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
अन्येऽपि वहवो वृक्षाः पत्रसञ्छन्नकोटराः |
१७ क
भीष्म उवाच:
शुभाः पर्याप्तसञ्चारा विद्यन्तेऽस्मिन्महावने ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
गताय़ुषमसामर्थ्यं क्षीणसारं हतश्रिय़म् |
१८ क
भीष्म उवाच:
विमृश्य प्रज्ञय़ा धीर जहीमं ह्यस्थिरं द्रुमम् ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
तदुपश्रुत्य धर्मात्मा शुकः शक्रेण भाषितम् |
१९ क
भीष्म उवाच:
सुदीर्घमभिनिःश्वस्य दीनो वाक्यमुवाच ह ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
अनतिक्रमणीय़ानि दैवतानि शचीपते |
२० क
भीष्म उवाच:
यत्राभवस्तत्र भवस्तन्निवोध सुराधिप ||
२० ख
भीष्म उवाच:
अस्मिन्नहं द्रुमे जातः साधुभिश्च गुणैर्युतः |
२१ क
भीष्म उवाच:
वालभावे च सङ्गुप्तः शत्रुभिश्च न धर्षितः ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
किमनुक्रोशवैफल्यमुत्पादय़सि मेऽनघ |
२२ क
भीष्म उवाच:
आनृशंस्येऽनुरक्तस्य भक्तस्यानुगतस्य च ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
अनुक्रोशो हि साधूनां सुमहद्धर्मलक्षणम् |
२३ क
भीष्म उवाच:
अनुक्रोशश्च साधूनां सदा प्रीतिं प्रय़च्छति ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
त्वमेव दैवतैः सर्वैः पृच्छ्यसे धर्मसंशय़ान् |
२४ क
भीष्म उवाच:
अतस्त्वं देव देवानामाधिपत्ये प्रतिष्ठितः ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
नार्हसि त्वं सहस्राक्ष त्याजय़ित्वेह भक्तितः |
२५ क
भीष्म उवाच:
समर्थमुपजीव्येमं त्यजेय़ं कथमद्य वै ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
तस्य वाक्येन सौम्येन हर्षितः पाकशासनः |
२६ क
भीष्म उवाच:
शुकं प्रोवाच धर्मज्ञमानृशंस्येन तोषितः ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
वरं वृणीष्वेति तदा स च वव्रे वरं शुकः |
२७ क
भीष्म उवाच:
आनृशंस्यपरो नित्यं तस्य वृक्षस्य सम्भवम् ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
विदित्वा च दृढां शक्रस्तां शुके शीलसम्पदम् |
२८ क
भीष्म उवाच:
प्रीतः क्षिप्रमथो वृक्षममृतेनावसिक्तवान् ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
ततः फलानि पत्राणि शाखाश्चापि मनोरमाः |
२९ क
भीष्म उवाच:
शुकस्य दृढभक्तित्वाच्छ्रीमत्त्वं चाप स द्रुमः ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
शुकश्च कर्मणा तेन आनृशंस्यकृतेन ह |
३० क
भीष्म उवाच:
आय़ुषोऽन्ते महाराज प्राप शक्रसलोकताम् ||
३० ख
भीष्म उवाच:
एवमेव मनुष्येन्द्र भक्तिमन्तं समाश्रितः |
३१ क
भीष्म उवाच:
सर्वार्थसिद्धिं लभते शुकं प्राप्य यथा द्रुमः ||
३१ ख