chevron_left अनुशासन पर्व अध्याय ५२
युधिष्ठिर उवाच:
संशय़ो मे महाप्राज्ञ सुमहान्सागरोपमः |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
तन्मे शृणु महावाहो श्रुत्वा चाख्यातुमर्हसि ||
१ ख
युधिष्ठिर उवाच:
कौतूहलं मे सुमहज्जामदग्न्यं प्रति प्रभो |
२ क
युधिष्ठिर उवाच:
रामं धर्मभृतां श्रेष्ठं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ||
२ ख
युधिष्ठिर उवाच:
कथमेष समुत्पन्नो रामः सत्यपराक्रमः |
३ क
युधिष्ठिर उवाच:
कथं व्रह्मर्षिवंशे च क्षत्रधर्मा व्यजाय़त ||
३ ख
युधिष्ठिर उवाच:
तदस्य सम्भवं राजन्निखिलेनानुकीर्तय़ |
४ क
युधिष्ठिर उवाच:
कौशिकाच्च कथं वंशात्क्षत्राद्वै व्राह्मणोऽभवत् ||
४ ख
युधिष्ठिर उवाच:
अहो प्रभावः सुमहानासीद्वै सुमहात्मनोः |
५ क
युधिष्ठिर उवाच:
रामस्य च नरव्याघ्र विश्वामित्रस्य चैव ह ||
५ ख
युधिष्ठिर उवाच:
कथं पुत्रानतिक्रम्य तेषां नप्तृष्वथाभवत् |
६ क
युधिष्ठिर उवाच:
एष दोषः सुतान्हित्वा तन्मे व्याख्यातुमर्हसि ||
६ ख
भीष्म उवाच:
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् |
७ क
भीष्म उवाच:
च्यवनस्य च संवादं कुशिकस्य च भारत ||
७ ख
भीष्म उवाच:
एतं दोषं पुरा दृष्ट्वा भार्गवश्च्यवनस्तदा |
८ क
भीष्म उवाच:
आगामिनं महावुद्धिः स्ववंशे मुनिपुङ्गवः ||
८ ख
भीष्म उवाच:
सञ्चिन्त्य मनसा सर्वं गुणदोषवलावलम् |
९ क
भीष्म उवाच:
दग्धुकामः कुलं सर्वं कुशिकानां तपोधनः ||
९ ख
भीष्म उवाच:
च्यवनस्तमनुप्राप्य कुशिकं वाक्यमव्रवीत् |
१० क
भीष्म उवाच:
वस्तुमिच्छा समुत्पन्ना त्वय़ा सह ममानघ ||
१० ख
कुशिक उवाच:
भगवन्सहधर्मोऽय़ं पण्डितैरिह धार्यते |
११ क
कुशिक उवाच:
प्रदानकाले कन्यानामुच्यते च सदा वुधैः ||
११ ख
कुशिक उवाच:
यत्तु तावदतिक्रान्तं धर्मद्वारं तपोधन |
१२ क
कुशिक उवाच:
तत्कार्यं प्रकरिष्यामि तदनुज्ञातुमर्हसि ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
अथासनमुपादाय़ च्यवनस्य महामुनेः |
१३ क
भीष्म उवाच:
कुशिको भार्यया सार्धमाजगाम यतो मुनिः ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
प्रगृह्य राजा भृङ्गारं पाद्यमस्मै न्यवेदय़त् |
१४ क
भीष्म उवाच:
कारय़ामास सर्वाश्च क्रिय़ास्तस्य महात्मनः ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
ततः स राजा च्यवनं मधुपर्कं यथाविधि |
१५ क
भीष्म उवाच:
प्रत्यग्राहय़दव्यग्रो महात्मा निय़तव्रतः ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
सत्कृत्य स तथा विप्रमिदं वचनमव्रवीत् |
१६ क
भीष्म उवाच:
भगवन्परवन्तौ स्वो व्रूहि किं करवावहे ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
यदि राज्यं यदि धनं यदि गाः संशितव्रत |
१७ क
भीष्म उवाच:
यज्ञदानानि च तथा व्रूहि सर्वं ददामि ते ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
इदं गृहमिदं राज्यमिदं धर्मासनं च ते |
१८ क
भीष्म उवाच:
राजा त्वमसि शाध्युर्वीं भृत्योऽहं परवांस्त्वय़ि ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
एवमुक्ते ततो वाक्ये च्यवनो भार्गवस्तदा |
१९ क
भीष्म उवाच:
कुशिकं प्रत्युवाचेदं मुदा परमय़ा युतः ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
न राज्यं कामय़े राजन्न धनं न च योषितः |
२० क
भीष्म उवाच:
न च गा न च ते देशान्न यज्ञाञ्श्रूय़तामिदम् ||
२० ख
भीष्म उवाच:
निय़मं कञ्चिदारप्स्ये युवय़ोर्यदि रोचते |
२१ क
भीष्म उवाच:
परिचर्योऽस्मि यत्ताभ्यां युवाभ्यामविशङ्कय़ा ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
एवमुक्ते तदा तेन दम्पती तौ जहर्षतुः |
२२ क
भीष्म उवाच:
प्रत्यव्रूतां च तमृषिमेवमस्त्विति भारत ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
अथ तं कुशिको हृष्टः प्रावेशय़दनुत्तमम् |
२३ क
भीष्म उवाच:
गृहोद्देशं ततस्तत्र दर्शनीय़मदर्शय़त् ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
इय़ं शय़्या भगवतो यथाकाममिहोष्यताम् |
२४ क
भीष्म उवाच:
प्रय़तिष्यावहे प्रीतिमाहर्तुं ते तपोधन ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
अथ सूर्योऽतिचक्राम तेषां संवदतां तथा |
२५ क
भीष्म उवाच:
अथर्षिश्चोदय़ामास पानमन्नं तथैव च ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
तमपृच्छत्ततो राजा कुशिकः प्रणतस्तदा |
२६ क
भीष्म उवाच:
किमन्नजातमिष्टं ते किमुपस्थापय़ाम्यहम् ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
ततः स परय़ा प्रीत्या प्रत्युवाच जनाधिपम् |
२७ क
भीष्म उवाच:
औपपत्तिकमाहारं प्रय़च्छस्वेति भारत ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
तद्वचः पूजय़ित्वा तु तथेत्याह स पार्थिवः |
२८ क
भीष्म उवाच:
यथोपपन्नं चाहारं तस्मै प्रादाज्जनाधिपः ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
ततः स भगवान्भुक्त्वा दम्पती प्राह धर्मवित् |
२९ क
भीष्म उवाच:
स्वप्तुमिच्छाम्यहं निद्रा वाधते मामिति प्रभो ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
ततः शय़्यागृहं प्राप्य भगवानृषिसत्तमः |
३० क
भीष्म उवाच:
संविवेश नरेन्द्रस्तु सपत्नीकः स्थितोऽभवत् ||
३० ख
भीष्म उवाच:
न प्रवोध्योऽस्मि संसुप्त इत्युवाचाथ भार्गवः |
३१ क
भीष्म उवाच:
संवाहितव्यौ पादौ मे जागर्तव्यं च वां निशि ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
अविशङ्कश्च कुशिकस्तथेत्याह स धर्मवित् |
३२ क
भीष्म उवाच:
न प्रवोधय़तां तं च तौ तदा रजनीक्षय़े ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
यथादेशं महर्षेस्तु शुश्रूषापरमौ तदा |
३३ क
भीष्म उवाच:
वभूवतुर्महाराज प्रय़तावथ दम्पती ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
ततः स भगवान्विप्रः समादिश्य नराधिपम् |
३४ क
भीष्म उवाच:
सुष्वापैकेन पार्श्वेन दिवसानेकविंशतिम् ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
स तु राजा निराहारः सभार्यः कुरुनन्दन |
३५ क
भीष्म उवाच:
पर्युपासत तं हृष्टश्च्यवनाराधने रतः ||
३५ ख
भीष्म उवाच:
भार्गवस्तु समुत्तस्थौ स्वय़मेव तपोधनः |
३६ क
भीष्म उवाच:
अकिञ्चिदुक्त्वा तु गृहान्निश्चक्राम महातपाः ||
३६ ख
भीष्म उवाच:
तमन्वगच्छतां तौ तु क्षुधितौ श्रमकर्शितौ |
३७ क
भीष्म उवाच:
भार्यापती मुनिश्रेष्ठो न च ताववलोकय़त् ||
३७ ख
भीष्म उवाच:
तय़ोस्तु प्रेक्षतोरेव भार्गवाणां कुलोद्वहः |
३८ क
भीष्म उवाच:
अन्तर्हितोऽभूद्राजेन्द्र ततो राजापतत्क्षितौ ||
३८ ख
भीष्म उवाच:
स मुहूर्तं समाश्वस्य सह देव्या महाद्युतिः |
३९ क
भीष्म उवाच:
पुनरन्वेषणे यत्नमकरोत्परमं तदा ||
३९ ख