वैशम्पाय़न उवाच:
गुरवे प्राङ्नमस्कृत्य मनोवुद्धिसमाधिभिः |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सम्पूज्य च द्विजान्सर्वांस्तथान्यान्विदुषो जनान् ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
महर्षेः सर्वलोकेषु विश्रुतस्यास्य धीमतः |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रवक्ष्यामि मतं कृत्स्नं व्यासस्यामिततेजसः ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
श्रोतुं पात्रं च राजंस्त्वं प्राप्येमां भारतीं कथाम् |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
गुरोर्वक्तुं परिस्पन्दो मुदा प्रोत्साहतीव माम् ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शृणु राजन्यथा भेदः कुरुपाण्डवय़ोरभूत् |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
राज्यार्थे द्यूतसम्भूतो वनवासस्तथैव च ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यथा च युद्धमभवत्पृथिवीक्षय़कारकम् |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्तेऽहं सम्प्रवक्ष्यामि पृच्छते भरतर्षभ ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मृते पितरि ते वीरा वनादेत्य स्वमन्दिरम् |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नचिरादिव विद्वांसो वेदे धनुषि चाभवन् ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तांस्तथा रूपवीर्यौजःसम्पन्नान्पौरसंमतान् |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नामृष्यन्कुरवो दृष्ट्वा पाण्डवाञ्श्रीय़शोभृतः ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो दुर्योधनः क्रूरः कर्णश्च सहसौवलः |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तेषां निग्रहनिर्वासान्विविधांस्ते समाचरन् ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ददावथ विषं पापो भीमाय़ धृतराष्ट्रजः |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
जरय़ामास तद्वीरः सहान्नेन वृकोदरः ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रमाणकोट्यां संसुप्तं पुनर्वद्ध्वा वृकोदरम् |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
तोय़ेषु भीमं गङ्गाय़ाः प्रक्षिप्य पुरमाव्रजत् ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदा प्रवुद्धः कौन्तेय़स्तदा सञ्छिद्य वन्धनम् |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उदतिष्ठन्महाराज भीमसेनो गतव्यथः ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आशीविषैः कृष्णसर्पैः सुप्तं चैनमदंशय़त् |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वेष्वेवाङ्गदेशेषु न ममार च शत्रुहा ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तेषां तु विप्रकारेषु तेषु तेषु महामतिः |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मोक्षणे प्रतिघाते च विदुरोऽवहितोऽभवत् ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वर्गस्थो जीवलोकस्य यथा शक्रः सुखावहः |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवानां तथा नित्यं विदुरोऽपि सुखावहः ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदा तु विविधोपाय़ैः संवृतैर्विवृतैरपि |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नाशक्नोद्विनिहन्तुं तान्दैवभाव्यर्थरक्षितान् ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः संमन्त्र्य सचिवैर्वृषदुःशासनादिभिः |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धृतराष्ट्रमनुज्ञाप्य जातुषं गृहमादिशत् ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र तान्वासय़ामास पाण्डवानमितौजसः |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अदाहय़च्च विस्रव्धान्पावकेन पुनस्तदा ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विदुरस्यैव वचनात्खनित्री विहिता ततः |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मोक्षय़ामास योगेन ते मुक्ताः प्राद्रवन्भय़ात् ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो महावने घोरे हिडिम्वं नाम राक्षसम् |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भीमसेनोऽवधीत्क्रुद्धो भुवि भीमपराक्रमः ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अथ सन्धाय़ ते वीरा एकचक्रां व्रजंस्तदा |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्रह्मरूपधरा भूत्वा मात्रा सह परन्तपाः ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र ते व्राह्मणार्थाय़ वकं हत्वा महावलम् |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्राह्मणैः सहिता जग्मुः पाञ्चालानां पुरं ततः ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ते तत्र द्रौपदीं लव्ध्वा परिसंवत्सरोषिताः |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विदिता हास्तिनपुरं प्रत्याजग्मुररिन्दमाः ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त उक्ता धृतराष्ट्रेण राज्ञा शान्तनवेन च |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भ्रातृभिर्विग्रहस्तात कथं वो न भवेदिति |
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अस्माभिः खाण्डवप्रस्थे युष्मद्वासोऽनुचिन्तितः ||
२३ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्माज्जनपदोपेतं सुविभक्तमहापथम् |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वासाय़ खाण्डवप्रस्थं व्रजध्वं गतमन्यवः ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तय़ोस्ते वचनाज्जग्मुः सह सर्वैः सुहृज्जनैः |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नगरं खाण्डवप्रस्थं रत्नान्यादाय़ सर्वशः ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तत्र ते न्यवसन्राजन्संवत्सरगणान्वहून् |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वशे शस्त्रप्रतापेन कुर्वन्तोऽन्यान्महीक्षितः ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवं धर्मप्रधानास्ते सत्यव्रतपराय़णाः |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अप्रमत्तोत्थिताः क्षान्ताः प्रतपन्तोऽहितांस्तदा ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अजय़द्भीमसेनस्तु दिशं प्राचीं महावलः |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उदीचीमर्जुनो वीरः प्रतीचीं नकुलस्तथा ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दक्षिणां सहदेवस्तु विजिग्ये परवीरहा |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
एवं चक्रुरिमां सर्वे वशे कृत्स्नां वसुन्धराम् ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पञ्चभिः सूर्यसङ्काशैः सूर्येण च विराजता |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
षट्सूर्येवावभौ पृथ्वी पाण्डवैः सत्यविक्रमैः ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततो निमित्ते कस्मिंश्चिद्धर्मराजो युधिष्ठिरः |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वनं प्रस्थापय़ामास भ्रातरं वै धनञ्जय़म् ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स वै संवत्सरं पूर्णं मासं चैकं वनेऽवसत् |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ततोऽगच्छद्धृषीकेशं द्वारवत्यां कदाचन ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
लव्धवांस्तत्र वीभत्सुर्भार्यां राजीवलोचनाम् |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अनुजां वासुदेवस्य सुभद्रां भद्रभाषिणीम् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सा शचीव महेन्द्रेण श्रीः कृष्णेनेव सङ्गता |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुभद्रा युय़ुजे प्रीता पाण्डवेनार्जुनेन ह ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अतर्पय़च्च कौन्तेय़ः खाण्डवे हव्यवाहनम् |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वीभत्सुर्वासुदेवेन सहितो नृपसत्तम ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नातिभारो हि पार्थस्य केशवेनाभवत्सह |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
व्यवसाय़सहाय़स्य विष्णोः शत्रुवधेष्विव ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पार्थाय़ाग्निर्ददौ चापि गाण्डीवं धनुरुत्तमम् |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इषुधी चाक्षय़ैर्वाणै रथं च कपिलक्षणम् ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
मोक्षय़ामास वीभत्सुर्मय़ं तत्र महासुरम् |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स चकार सभां दिव्यां सर्वरत्नसमाचिताम् ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्यां दुर्योधनो मन्दो लोभं चक्रे सुदुर्मतिः |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
ततोऽक्षैर्वञ्चय़ित्वा च सौवलेन युधिष्ठिरम् ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वनं प्रस्थापय़ामास सप्त वर्षाणि पञ्च च |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
अज्ञातमेकं राष्ट्रे च तथा वर्षं त्रय़ोदशम् ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततश्चतुर्दशे वर्षे याचमानाः स्वकं वसु |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नालभन्त महाराज ततो युद्धमवर्तत ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्ते सर्वमुत्साद्य हत्वा दुर्योधनं नृपम् |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
राज्यं विद्रुतभूय़िष्ठं प्रत्यपद्यन्त पाण्डवाः ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमेतत्पुरावृत्तं तेषामक्लिष्टकर्मणाम् |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
भेदो राज्यविनाशश्च जय़श्च जय़तां वर ||
४३ ख