युधिष्ठिर उवाच:
यानीमानि वहिर्वेद्यां दानानि परिचक्षते |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
तेभ्यो विशिष्टं किं दानं मतं ते कुरुपुङ्गव ||
१ ख
युधिष्ठिर उवाच:
कौतूहलं हि परमं तत्र मे वर्तते प्रभो |
२ क
युधिष्ठिर उवाच:
दातारं दत्तमन्वेति यद्दानं तत्प्रचक्ष्व मे ||
२ ख
भीष्म उवाच:
अभय़ं सर्वभूतेभ्यो व्यसने चाप्यनुग्रहम् |
३ क
भीष्म उवाच:
यच्चाभिलषितं दद्यात्तृषिताय़ाभिय़ाचते ||
३ ख
भीष्म उवाच:
दत्तं मन्येत यद्दत्त्वा तद्दानं श्रेष्ठमुच्यते |
४ क
भीष्म उवाच:
दत्तं दातारमन्वेति यद्दानं भरतर्षभ ||
४ ख
भीष्म उवाच:
हिरण्यदानं गोदानं पृथिवीदानमेव च |
५ क
भीष्म उवाच:
एतानि वै पवित्राणि तारय़न्त्यपि दुष्कृतम् ||
५ ख
भीष्म उवाच:
एतानि पुरुषव्याघ्र साधुभ्यो देहि नित्यदा |
६ क
भीष्म उवाच:
दानानि हि नरं पापान्मोक्षय़न्ति न संशय़ः ||
६ ख
भीष्म उवाच:
यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्य दय़ितं गृहे |
७ क
भीष्म उवाच:
तत्तद्गुणवते देय़ं तदेवाक्षय़मिच्छता ||
७ ख
भीष्म उवाच:
प्रिय़ाणि लभते लोके प्रिय़दः प्रिय़कृत्तथा |
८ क
भीष्म उवाच:
प्रिय़ो भवति भूतानामिह चैव परत्र च ||
८ ख
भीष्म उवाच:
याचमानमभीमानादाशावन्तमकिञ्चनम् |
९ क
भीष्म उवाच:
यो नार्चति यथाशक्ति स नृशंसो युधिष्ठिर ||
९ ख
भीष्म उवाच:
अमित्रमपि चेद्दीनं शरणैषिणमागतम् |
१० क
भीष्म उवाच:
व्यसने योऽनुगृह्णाति स वै पुरुषसत्तमः ||
१० ख
भीष्म उवाच:
कृशाय़ ह्रीमते तात वृत्तिक्षीणाय़ सीदते |
११ क
भीष्म उवाच:
अपहन्यात्क्षुधं यस्तु न तेन पुरुषः समः ||
११ ख
भीष्म उवाच:
ह्रिय़ा तु निय़तान्साधून्पुत्रदारैश्च कर्शितान् |
१२ क
भीष्म उवाच:
अय़ाचमानान्कौन्तेय़ सर्वोपाय़ैर्निमन्त्रय़ ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
आशिषं ये न देवेषु न मर्त्येषु च कुर्वते |
१३ क
भीष्म उवाच:
अर्हन्तो नित्यसत्त्वस्था यथालव्धोपजीविनः ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
आशीविषसमेभ्यश्च तेभ्यो रक्षस्व भारत |
१४ क
भीष्म उवाच:
तान्युक्तैरुपजिज्ञास्य तथा द्विजवरोत्तमान् ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
कृतैरावसथैर्नित्यं सप्रेष्यैः सपरिच्छदैः |
१५ क
भीष्म उवाच:
निमन्त्रय़ेथाः कौरव्य सर्वकामसुखावहैः ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
यदि ते प्रतिगृह्णीय़ुः श्रद्धापूतं युधिष्ठिर |
१६ क
भीष्म उवाच:
कार्यमित्येव मन्वाना धार्मिकाः पुण्यकर्मिणः ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
विद्यास्नाता व्रतस्नाता ये व्यपाश्रित्यजीविनः |
१७ क
भीष्म उवाच:
गूढस्वाध्याय़तपसो व्राह्मणाः संशितव्रताः ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
तेषु शुद्धेषु दान्तेषु स्वदारनिरतेषु च |
१८ क
भीष्म उवाच:
यत्करिष्यसि कल्याणं तत्त्वा लोकेषु धास्यति ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
यथाग्निहोत्रं सुहुतं साय़ं प्रातर्द्विजातिना |
१९ क
भीष्म उवाच:
तथा भवति दत्तं वै द्विजेभ्योऽथ कृतात्मना ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
एष ते विततो यज्ञः श्रद्धापूतः सदक्षिणः |
२० क
भीष्म उवाच:
विशिष्टः सर्वय़ज्ञेभ्यो ददतस्तात वर्तताम् ||
२० ख
भीष्म उवाच:
निवापो दानसदृशस्तादृशेषु युधिष्ठिर |
२१ क
भीष्म उवाच:
निवपन्पूजय़ंश्चैव तेष्वानृण्यं निगच्छति ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
य एव नो न कुप्यन्ति न लुभ्यन्ति तृणेष्वपि |
२२ क
भीष्म उवाच:
त एव नः पूज्यतमा ये चान्ये प्रिय़वादिनः ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
ये नो न वहु मन्यन्ते न प्रवर्तन्ति चापरे |
२३ क
भीष्म उवाच:
पुत्रवत्परिपाल्यास्ते नमस्तेभ्यस्तथाभय़म् ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
ऋत्विक्पुरोहिताचार्या मृदुव्रह्मधरा हि ते |
२४ क
भीष्म उवाच:
क्षत्रेणापि हि संसृष्टं तेजः शाम्यति वै द्विजे ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
अस्ति मे वलवानस्मि राजास्मीति युधिष्ठिर |
२५ क
भीष्म उवाच:
व्राह्मणान्मा स्म पर्यश्नीर्वासोभिरशनेन च ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
यच्छोभार्थं वलार्थं वा वित्तमस्ति तवानघ |
२६ क
भीष्म उवाच:
तेन ते व्राह्मणाः पूज्याः स्वधर्ममनुतिष्ठता ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
नमस्कार्यास्त्वय़ा विप्रा वर्तमाना यथातथम् |
२७ क
भीष्म उवाच:
यथासुखं यथोत्साहं ललन्तु त्वय़ि पुत्रवत् ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
को ह्यन्यः सुप्रसादानां सुहृदामल्पतोषिणाम् |
२८ क
भीष्म उवाच:
वृत्तिमर्हत्युपक्षेप्तुं त्वदन्यः कुरुसत्तम ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
यथा पत्याश्रय़ो धर्मः स्त्रीणां लोके सनातनः |
२९ क
भीष्म उवाच:
स देवः सा गतिर्नान्या तथास्माकं द्विजातय़ः ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
यदि नो व्राह्मणास्तात सन्त्यजेय़ुरपूजिताः |
३० क
भीष्म उवाच:
पश्यन्तो दारुणं कर्म सततं क्षत्रिय़े स्थितम् ||
३० ख
भीष्म उवाच:
अवेदानामकीर्तीनामलोकानामय़ज्वनाम् |
३१ क
भीष्म उवाच:
कोऽस्माकं जीवितेनार्थस्तद्धि नो व्राह्मणाश्रय़म् ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
अत्र ते वर्तय़िष्यामि यथा धर्मः सनातनः |
३२ क
भीष्म उवाच:
राजन्यो व्राह्मणं राजन्पुरा परिचचार ह |
३२ ख
भीष्म उवाच:
वैश्यो राजन्यमित्येव शूद्रो वैश्यमिति श्रुतिः ||
३२ ग
भीष्म उवाच:
दूराच्छूद्रेणोपचर्यो व्राह्मणोऽग्निरिव ज्वलन् |
३३ क
भीष्म उवाच:
संस्पर्शपरिचर्यस्तु वैश्येन क्षत्रिय़ेण च ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
मृदुभावान्सत्यशीलान्सत्यधर्मानुपालकान् |
३४ क
भीष्म उवाच:
आशीविषानिव क्रुद्धांस्तानुपाचरत द्विजान् ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
अपरेषां परेषां च परेभ्यश्चैव ये परे |
३५ क
भीष्म उवाच:
क्षत्रिय़ाणां प्रतपतां तेजसा च वलेन च |
३५ ख
भीष्म उवाच:
व्राह्मणेष्वेव शाम्यन्ति तेजांसि च तपांसि च ||
३५ ग
भीष्म उवाच:
न मे पिता प्रिय़तरो न त्वं तात तथा प्रिय़ः |
३६ क
भीष्म उवाच:
न मे पितुः पिता राजन्न चात्मा न च जीवितम् ||
३६ ख
भीष्म उवाच:
त्वत्तश्च मे प्रिय़तरः पृथिव्यां नास्ति कश्चन |
३७ क
भीष्म उवाच:
त्वत्तोऽपि मे प्रिय़तरा व्राह्मणा भरतर्षभ ||
३७ ख
भीष्म उवाच:
व्रवीमि सत्यमेतच्च यथाहं पाण्डुनन्दन |
३८ क
भीष्म उवाच:
तेन सत्येन गच्छेय़ं लोकान्यत्र स शन्तनुः ||
३८ ख
भीष्म उवाच:
पश्येय़ं च सतां लोकाञ्छुचीन्व्रह्मपुरस्कृतान् |
३९ क
भीष्म उवाच:
तत्र मे तात गन्तव्यमह्नाय़ च चिराय़ च ||
३९ ख
भीष्म उवाच:
सोऽहमेतादृशाँल्लोकान्दृष्ट्वा भरतसत्तम |
४० क
भीष्म उवाच:
यन्मे कृतं व्राह्मणेषु न तप्ये तेन पार्थिव ||
४० ख