chevron_left सभा पर्व अध्याय ६०
वैशम्पाय़न उवाच:
धिगस्तु क्षत्तारमिति व्रुवाणो; दर्पेण मत्तो धृतराष्ट्रस्य पुत्रः |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अवैक्षत प्रातिकामीं सभाय़ा; मुवाच चैनं परमार्यमध्ये ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वं प्रातिकामिन्द्रौपदीमानय़स्व; न ते भय़ं विद्यते पाण्डवेभ्यः |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षत्ता ह्ययं विवदत्येव भीरु; र्न चास्माकं वृद्धिकामः सदैव ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवमुक्तः प्रातिकामी स सूतः; प्राय़ाच्छीघ्रं राजवचो निशम्य |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्रविश्य च श्वेव स सिंहगोष्ठं; समासदन्महिषीं पाण्डवानाम् ||
३ ख
प्रातिकाम्यु उवाच:
युधिष्ठिरे द्यूतमदेन मत्ते; दुर्योधनो द्रौपदि त्वामजैषीत् |
४ क
प्रातिकाम्यु उवाच:
सा प्रपद्य त्वं धृतराष्ट्रस्य वेश्म; नय़ामि त्वां कर्मणे याज्ञसेनि ||
४ ख
द्रौपद्यु उवाच:
कथं त्वेवं वदसि प्रातिकामि; न्को वै दीव्येद्भार्यया राजपुत्रः |
५ क
द्रौपद्यु उवाच:
मूढो राजा द्यूतमदेन मत्त; आहो नान्यत्कैतवमस्य किञ्चित् ||
५ ख
प्रातिकाम्यु उवाच:
यदा नाभूत्कैतवमन्यदस्य; तदादेवीत्पाण्डवोऽजातशत्रुः |
६ क
प्रातिकाम्यु उवाच:
न्यस्ताः पूर्वं भ्रातरस्तेन राज्ञा; स्वय़ं चात्मा त्वमथो राजपुत्रि ||
६ ख
द्रौपद्यु उवाच:
गच्छ त्वं कितवं गत्वा सभाय़ां पृच्छ सूतज |
७ क
द्रौपद्यु उवाच:
किं नु पूर्वं पराजैषीरात्मानं मां नु भारत |
७ ख
द्रौपद्यु उवाच:
एतज्ज्ञात्वा त्वमागच्छ ततो मां नय़ सूतज ||
७ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
सभां गत्वा स चोवाच द्रौपद्यास्तद्वचस्तदा |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कस्येशो नः पराजैषीरिति त्वामाह द्रौपदी |
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
किं नु पूर्वं पराजैषीरात्मानमथ वापि माम् ||
८ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
युधिष्ठिरस्तु निश्चेष्टो गतसत्त्व इवाभवत् |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न तं सूतं प्रत्युवाच वचनं साध्वसाधु वा ||
९ ख
दुर्योधन उवाच:
इहैत्य कृष्णा पाञ्चाली प्रश्नमेतं प्रभाषताम् |
१० क
दुर्योधन उवाच:
इहैव सर्वे शृण्वन्तु तस्या अस्य च यद्वचः ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स गत्वा राजभवनं दुर्योधनवशानुगः |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उवाच द्रौपदीं सूतः प्रातिकामी व्यथन्निव ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सभ्यास्त्वमी राजपुत्र्याह्वय़न्ति; मन्ये प्राप्तः सङ्क्षय़ः कौरवाणाम् |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न वै समृद्धिं पालय़ते लघीय़ा; न्यत्त्वं सभामेष्यसि राजपुत्रि ||
१२ ख
द्रौपद्यु उवाच:
एवं नूनं व्यदधात्संविधाता; स्पर्शावुभौ स्पृशतो धीरवालौ |
१३ क
द्रौपद्यु उवाच:
धर्मं त्वेकं परमं प्राह लोके; स नः शमं धास्यति गोप्यमानः ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
युधिष्ठिरस्तु तच्छ्रुत्वा दुर्योधनचिकीर्षितम् |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
द्रौपद्याः संमतं दूतं प्राहिणोद्भरतर्षभ ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एकवस्त्रा अधोनीवी रोदमाना रजस्वला |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सभामागम्य पाञ्चाली श्वशुरस्याग्रतोऽभवत् ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततस्तेषां मुखमालोक्य राजा; दुर्योधनः सूतमुवाच हृष्टः |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इहैवैतामानय़ प्रातिकामि; न्प्रत्यक्षमस्याः कुरवो व्रुवन्तु ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ततः सूतस्तस्य वशानुगामी; भीतश्च कोपाद्द्रुपदात्मजाय़ाः |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विहाय़ मानं पुनरेव सभ्या; नुवाच कृष्णां किमहं व्रवीमि ||
१७ ख
दुर्योधन उवाच:
दुःशासनैष मम सूतपुत्रो; वृकोदरादुद्विजतेऽल्पचेताः |
१८ क
दुर्योधन उवाच:
स्वय़ं प्रगृह्यानय़ याज्ञसेनीं; किं ते करिष्यन्त्यवशाः सपत्नाः ||
१८ ख
दुर्योधन उवाच:
ततः समुत्थाय़ स राजपुत्रः; श्रुत्वा भ्रातुः कोपविरक्तदृष्टिः |
१९ क
दुर्योधन उवाच:
प्रविश्य तद्वेश्म महारथाना; मित्यव्रवीद्द्रौपदीं राजपुत्रीम् ||
१९ ख
दुर्योधन उवाच:
एह्येहि पाञ्चालि जितासि कृष्णे; दुर्योधनं पश्य विमुक्तलज्जा |
२० क
दुर्योधन उवाच:
कुरून्भजस्वाय़तपद्मनेत्रे; धर्मेण लव्धासि सभां परैहि ||
२० ख
दुर्योधन उवाच:
ततः समुत्थाय़ सुदुर्मनाः सा; विवर्णमामृज्य मुखं करेण |
२१ क
दुर्योधन उवाच:
आर्ता प्रदुद्राव यतः स्त्रिय़स्ता; वृद्धस्य राज्ञः कुरुपुङ्गवस्य ||
२१ ख
दुर्योधन उवाच:
ततो जवेनाभिससार रोषा; द्दुःशासनस्तामभिगर्जमानः |
२२ क
दुर्योधन उवाच:
दीर्घेषु नीलेष्वथ चोर्मिमत्सु; जग्राह केशेषु नरेन्द्रपत्नीम् ||
२२ ख
दुर्योधन उवाच:
ये राजसूय़ावभृथे जलेन; महाक्रतौ मन्त्रपूतेन सिक्ताः |
२३ क
दुर्योधन उवाच:
ते पाण्डवानां परिभूय़ वीर्यं; वलात्प्रमृष्टा धृतराष्ट्रजेन ||
२३ ख
दुर्योधन उवाच:
स तां परामृश्य सभासमीप; मानीय़ कृष्णामतिकृष्णकेशीम् |
२४ क
दुर्योधन उवाच:
दुःशासनो नाथवतीमनाथव; च्चकर्ष वाय़ुः कदलीमिवार्ताम् ||
२४ ख
दुर्योधन उवाच:
सा कृष्यमाणा नमिताङ्गय़ष्टिः; शनैरुवाचाद्य रजस्वलास्मि |
२५ क
दुर्योधन उवाच:
एकं च वासो मम मन्दवुद्धे; सभां नेतुं नार्हसि मामनार्य ||
२५ ख
दुर्योधन उवाच:
ततोऽव्रवीत्तां प्रसभं निगृह्य; केशेषु कृष्णेषु तदा स कृष्णाम् |
२६ क
दुर्योधन उवाच:
कृष्णं च जिष्णुं च हरिं नरं च; त्राणाय़ विक्रोश नय़ामि हि त्वाम् ||
२६ ख
दुर्योधन उवाच:
रजस्वला वा भव याज्ञसेनि; एकाम्वरा वाप्यथ वा विवस्त्रा |
२७ क
दुर्योधन उवाच:
द्यूते जिता चासि कृतासि दासी; दासीषु कामश्च यथोपजोषम् ||
२७ ख
दुर्योधन उवाच:
प्रकीर्णकेशी पतितार्धवस्त्रा; दुःशासनेन व्यवधूय़माना |
२८ क
दुर्योधन उवाच:
ह्रीमत्यमर्षेण च दह्यमाना; शनैरिदं वाक्यमुवाच कृष्णा ||
२८ ख
दुर्योधन उवाच:
इमे सभाय़ामुपदिष्टशास्त्राः; क्रिय़ावन्तः सर्व एवेन्द्रकल्पाः |
२९ क
दुर्योधन उवाच:
गुरुस्थाना गुरवश्चैव सर्वे; तेषामग्रे नोत्सहे स्थातुमेवम् ||
२९ ख
दुर्योधन उवाच:
नृशंसकर्मंस्त्वमनार्यवृत्त; मा मां विवस्त्रां कृधि मा विकार्षीः |
३० क
दुर्योधन उवाच:
न मर्षय़ेय़ुस्तव राजपुत्राः; सेन्द्रापि देवा यदि ते सहाय़ाः ||
३० ख
दुर्योधन उवाच:
धर्मे स्थितो धर्मसुतश्च राजा; धर्मश्च सूक्ष्मो निपुणोपलभ्यः |
३१ क
दुर्योधन उवाच:
वाचापि भर्तुः परमाणुमात्रं; नेच्छामि दोषं स्वगुणान्विसृज्य ||
३१ ख
दुर्योधन उवाच:
इदं त्वनार्यं कुरुवीरमध्ये; रजस्वलां यत्परिकर्षसे माम् |
३२ क
दुर्योधन उवाच:
न चापि कश्चित्कुरुतेऽत्र पूजां; ध्रुवं तवेदं मतमन्वपद्यन् ||
३२ ख
दुर्योधन उवाच:
धिगस्तु नष्टः खलु भारतानां; धर्मस्तथा क्षत्रविदां च वृत्तम् |
३३ क
दुर्योधन उवाच:
यत्राभ्यतीतां कुरुधर्मवेलां; प्रेक्षन्ति सर्वे कुरवः सभाय़ाम् ||
३३ ख
दुर्योधन उवाच:
द्रोणस्य भीष्मस्य च नास्ति सत्त्वं; ध्रुवं तथैवास्य महात्मनोऽपि |
३४ क
दुर्योधन उवाच:
राज्ञस्तथा हीममधर्ममुग्रं; न लक्षय़न्ते कुरुवृद्धमुख्याः ||
३४ ख
दुर्योधन उवाच:
तथा व्रुवन्ती करुणं सुमध्यमा; काक्षेण भर्तॄन्कुपितानपश्यत् |
३५ क
दुर्योधन उवाच:
सा पाण्डवान्कोपपरीतदेहा; न्सन्दीपय़ामास कटाक्षपातैः ||
३५ ख
दुर्योधन उवाच:
हृतेन राज्येन तथा धनेन; रत्नैश्च मुख्यैर्न तथा वभूव |
३६ क
दुर्योधन उवाच:
यथार्तय़ा कोपसमीरितेन; कृष्णाकटाक्षेण वभूव दुःखम् ||
३६ ख
दुर्योधन उवाच:
दुःशासनश्चापि समीक्ष्य कृष्णा; मवेक्षमाणां कृपणान्पतींस्तान् |
३७ क
दुर्योधन उवाच:
आधूय़ वेगेन विसञ्ज्ञकल्पा; मुवाच दासीति हसन्निवोग्रः ||
३७ ख
दुर्योधन उवाच:
कर्णस्तु तद्वाक्यमतीव हृष्टः; सम्पूजय़ामास हसन्सशव्दम् |
३८ क
दुर्योधन उवाच:
गान्धारराजः सुवलस्य पुत्र; स्तथैव दुःशासनमभ्यनन्दत् ||
३८ ख
दुर्योधन उवाच:
सभ्यास्तु ये तत्र वभूवुरन्ये; ताभ्यामृते धार्तराष्ट्रेण चैव |
३९ क
दुर्योधन उवाच:
तेषामभूद्दुःखमतीव कृष्णां; दृष्ट्वा सभाय़ां परिकृष्यमाणाम् ||
३९ ख
भीष्म उवाच:
न धर्मसौक्ष्म्यात्सुभगे विवक्तुं; शक्नोमि ते प्रश्नमिमं यथावत् |
४० क
भीष्म उवाच:
अस्वो ह्यशक्तः पणितुं परस्वं; स्त्रिय़श्च भर्तुर्वशतां समीक्ष्य ||
४० ख
भीष्म उवाच:
त्यजेत सर्वां पृथिवीं समृद्धां; युधिष्ठिरः सत्यमथो न जह्यात् |
४१ क
भीष्म उवाच:
उक्तं जितोऽस्मीति च पाण्डवेन; तस्मान्न शक्नोमि विवेक्तुमेतत् ||
४१ ख
भीष्म उवाच:
द्यूतेऽद्वितीय़ः शकुनिर्नरेषु; कुन्तीसुतस्तेन निसृष्टकामः |
४२ क
भीष्म उवाच:
न मन्यते तां निकृतिं महात्मा; तस्मान्न ते प्रश्नमिमं व्रवीमि ||
४२ ख
द्रौपद्यु उवाच:
आहूय़ राजा कुशलैः सभाय़ां; दुष्टात्मभिर्नैकृतिकैरनार्यैः |
४३ क
द्रौपद्यु उवाच:
द्यूतप्रिय़ैर्नातिकृतप्रय़त्नः; कस्मादय़ं नाम निसृष्टकामः ||
४३ ख
द्रौपद्यु उवाच:
स शुद्धभावो निकृतिप्रवृत्ति; मवुध्यमानः कुरुपाण्डवाग्र्यः |
४४ क
द्रौपद्यु उवाच:
सम्भूय़ सर्वैश्च जितोऽपि यस्मा; त्पश्चाच्च यत्कैतवमभ्युपेतः ||
४४ ख
द्रौपद्यु उवाच:
तिष्ठन्ति चेमे कुरवः सभाय़ा; मीशाः सुतानां च तथा स्नुषाणाम् |
४५ क
द्रौपद्यु उवाच:
समीक्ष्य सर्वे मम चापि वाक्यं; विव्रूत मे प्रश्नमिमं यथावत् ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तथा व्रुवन्तीं करुणं रुदन्ती; मवेक्षमाणामसकृत्पतींस्तान् |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दुःशासनः परुषाण्यप्रिय़ाणि; वाक्यान्युवाचामधुराणि चैव ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तां कृष्यमाणां च रजस्वलां च; स्रस्तोत्तरीय़ामतदर्हमाणाम् |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वृकोदरः प्रेक्ष्य युधिष्ठिरं च; चकार कोपं परमार्तरूपः ||
४७ ख