धृतराष्ट्र उवाच:
भय़ं मे सुमहज्जातं विस्मय़श्चैव सञ्जय़ |
१ क
धृतराष्ट्र उवाच:
श्रुत्वा पाण्डुकुमाराणां कर्म देवैः सुदुष्करम् ||
१ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
पुत्राणां च पराभवं श्रुत्वा सञ्जय़ सर्वशः |
२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
चिन्ता मे महती सूत भविष्यति कथं त्विति ||
२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
ध्रुवं विदुरवाक्यानि धक्ष्यन्ति हृदय़ं मम |
३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
यथा हि दृश्यते सर्वं दैवय़ोगेन सञ्जय़ ||
३ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यत्र भीष्ममुखाञ्शूरानस्त्रज्ञान्योधसत्तमान् |
४ क
धृतराष्ट्र उवाच:
पाण्डवानामनीकानि योधय़न्ति प्रहारिणः ||
४ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
केनावध्या महात्मानः पाण्डुपुत्रा महावलाः |
५ क
धृतराष्ट्र उवाच:
केन दत्तवरास्तात किं वा ज्ञानं विदन्ति ते |
५ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
येन क्षय़ं न गच्छन्ति दिवि तारागणा इव ||
५ ग
धृतराष्ट्र उवाच:
पुनः पुनर्न मृष्यामि हतं सैन्यं स्म पाण्डवैः |
६ क
धृतराष्ट्र उवाच:
मय़्येव दण्डः पतति दैवात्परमदारुणः ||
६ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
यथावध्याः पाण्डुसुता यथा वध्याश्च मे सुताः |
७ क
धृतराष्ट्र उवाच:
एतन्मे सर्वमाचक्ष्व यथातत्त्वेन सञ्जय़ ||
७ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
न हि पारं प्रपश्यामि दुःखस्यास्य कथञ्चन |
८ क
धृतराष्ट्र उवाच:
समुद्रस्येव महतो भुजाभ्यां प्रतरन्नरः ||
८ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
पुत्राणां व्यसनं मन्ये ध्रुवं प्राप्तं सुदारुणम् |
९ क
धृतराष्ट्र उवाच:
घातय़िष्यति मे पुत्रान्सर्वान्भीमो न संशय़ः ||
९ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
न हि पश्यामि तं वीरं यो मे रक्षेत्सुतान्रणे |
१० क
धृतराष्ट्र उवाच:
ध्रुवं विनाशः समरे पुत्राणां मम सञ्जय़ ||
१० ख
धृतराष्ट्र उवाच:
तस्मान्मे कारणं सूत युक्तिं चैव विशेषतः |
११ क
धृतराष्ट्र उवाच:
पृच्छतोऽद्य यथातत्त्वं सर्वमाख्यातुमर्हसि ||
११ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
दुर्योधनोऽपि यच्चक्रे दृष्ट्वा स्वान्विमुखान्रणे |
१२ क
धृतराष्ट्र उवाच:
भीष्मद्रोणौ कृपश्चैव सौवलेय़ो जय़द्रथः |
१२ ख
धृतराष्ट्र उवाच:
द्रौणिर्वापि महेष्वासो विकर्णो वा महावलः ||
१२ ग
धृतराष्ट्र उवाच:
निश्चय़ो वापि कस्तेषां तदा ह्यासीन्महात्मनाम् |
१३ क
धृतराष्ट्र उवाच:
विमुखेषु महाप्राज्ञ मम पुत्रेषु सञ्जय़ ||
१३ ख
सञ्जय़ उवाच:
शृणु राजन्नवहितः श्रुत्वा चैवावधारय़ |
१४ क
सञ्जय़ उवाच:
नैव मन्त्रकृतं किञ्चिन्नैव माय़ां तथाविधाम् |
१४ ख
सञ्जय़ उवाच:
न वै विभीषिकां काञ्चिद्राजन्कुर्वन्ति पाण्डवाः ||
१४ ग
सञ्जय़ उवाच:
युध्यन्ति ते यथान्याय़ं शक्तिमन्तश्च संय़ुगे |
१५ क
सञ्जय़ उवाच:
धर्मेण सर्वकार्याणि कीर्तितानीति भारत |
१५ ख
सञ्जय़ उवाच:
आरभन्ते सदा पार्थाः प्रार्थय़ाना महद्यशः ||
१५ ग
सञ्जय़ उवाच:
न ते युद्धान्निवर्तन्ते धर्मोपेता महावलाः |
१६ क
सञ्जय़ उवाच:
श्रिय़ा परमय़ा युक्ता यतो धर्मस्ततो जय़ः |
१६ ख
सञ्जय़ उवाच:
तेनावध्या रणे पार्था जय़युक्ताश्च पार्थिव ||
१६ ग
सञ्जय़ उवाच:
तव पुत्रा दुरात्मानः पापेष्वभिरताः सदा |
१७ क
सञ्जय़ उवाच:
निष्ठुरा हीनकर्माणस्तेन हीय़न्ति संय़ुगे ||
१७ ख
सञ्जय़ उवाच:
सुवहूनि नृशंसानि पुत्रैस्तव जनेश्वर |
१८ क
सञ्जय़ उवाच:
निकृतानीह पाण्डूनां नीचैरिव यथा नरैः ||
१८ ख
सञ्जय़ उवाच:
सर्वं च तदनादृत्य पुत्राणां तव किल्विषम् |
१९ क
सञ्जय़ उवाच:
सापह्नवाः सदैवासन्पाण्डवाः पाण्डुपूर्वज |
१९ ख
सञ्जय़ उवाच:
न चैनान्वहु मन्यन्ते पुत्रास्तव विशां पते ||
१९ ग
सञ्जय़ उवाच:
तस्य पापस्य सततं क्रिय़माणस्य कर्मणः |
२० क
सञ्जय़ उवाच:
सम्प्राप्तं सुमहद्घोरं फलं किम्पाकसंनिभम् |
२० ख
सञ्जय़ उवाच:
स तद्भुङ्क्ष्व महाराज सपुत्रः ससुहृज्जनः ||
२० ग
सञ्जय़ उवाच:
नाववुध्यसि यद्राजन्वार्यमाणः सुहृज्जनैः |
२१ क
सञ्जय़ उवाच:
विदुरेणाथ भीष्मेण द्रोणेन च महात्मना ||
२१ ख
सञ्जय़ उवाच:
तथा मय़ा चाप्यसकृद्वार्यमाणो न गृह्णसि |
२२ क
सञ्जय़ उवाच:
वाक्यं हितं च पथ्यं च मर्त्यः पथ्यमिवौषधम् |
२२ ख
सञ्जय़ उवाच:
पुत्राणां मतमास्थाय़ जितान्मन्यसि पाण्डवान् ||
२२ ग
सञ्जय़ उवाच:
शृणु भूय़ो यथातत्त्वं यन्मां त्वं परिपृच्छसि |
२३ क
सञ्जय़ उवाच:
कारणं भरतश्रेष्ठ पाण्डवानां जय़ं प्रति |
२३ ख
सञ्जय़ उवाच:
तत्तेऽहं कथय़िष्यामि यथाश्रुतमरिन्दम ||
२३ ग
सञ्जय़ उवाच:
दुर्योधनेन सम्पृष्ट एतमर्थं पितामहः |
२४ क
सञ्जय़ उवाच:
दृष्ट्वा भ्रातॄन्रणे सर्वान्निर्जितान्सुमहारथान् ||
२४ ख
सञ्जय़ उवाच:
शोकसंमूढहृदय़ो निशाकाले स्म कौरवः |
२५ क
सञ्जय़ उवाच:
पितामहं महाप्राज्ञं विनय़ेनोपगम्य ह |
२५ ख
सञ्जय़ उवाच:
यदव्रवीत्सुतस्तेऽसौ तन्मे शृणु जनेश्वर ||
२५ ग
दुर्योधन उवाच:
त्वं च द्रोणश्च शल्यश्च कृपो द्रौणिस्तथैव च |
२६ क
दुर्योधन उवाच:
कृतवर्मा च हार्दिक्यः काम्वोजश्च सुदक्षिणः ||
२६ ख
दुर्योधन उवाच:
भूरिश्रवा विकर्णश्च भगदत्तश्च वीर्यवान् |
२७ क
दुर्योधन उवाच:
महारथाः समाख्याताः कुलपुत्रास्तनुत्यजः ||
२७ ख
दुर्योधन उवाच:
त्रय़ाणामपि लोकानां पर्याप्ता इति मे मतिः |
२८ क
दुर्योधन उवाच:
पाण्डवानां समस्ताश्च न तिष्ठन्ति पराक्रमे ||
२८ ख
दुर्योधन उवाच:
तत्र मे संशय़ो जातस्तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः |
२९ क
दुर्योधन उवाच:
यं समाश्रित्य कौन्तेय़ा जय़न्त्यस्मान्पदे पदे ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
शृणु राजन्वचो मह्यं यत्त्वां वक्ष्यामि कौरव |
३० क
भीष्म उवाच:
वहुशश्च ममोक्तोऽसि न च मे तत्त्वय़ा कृतम् ||
३० ख
भीष्म उवाच:
क्रिय़तां पाण्डवैः सार्धं शमो भरतसत्तम |
३१ क
भीष्म उवाच:
एतत्क्षममहं मन्ये पृथिव्यास्तव चाभिभो ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
भुञ्जेमां पृथिवीं राजन्भ्रातृभिः सहितः सुखी |
३२ क
भीष्म उवाच:
दुर्हृदस्तापय़न्सर्वान्नन्दय़ंश्चापि वान्धवान् ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
न च मे क्रोशतस्तात श्रुतवानसि वै पुरा |
३३ क
भीष्म उवाच:
तदिदं समनुप्राप्तं यत्पाण्डूनवमन्यसे ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
यश्च हेतुरवध्यत्वे तेषामक्लिष्टकर्मणाम् |
३४ क
भीष्म उवाच:
तं शृणुष्व महाराज मम कीर्तय़तः प्रभो ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
नास्ति लोकेषु तद्भूतं भविता नो भविष्यति |
३५ क
भीष्म उवाच:
यो जय़ेत्पाण्डवान्सङ्ख्ये पालिताञ्शार्ङ्गधन्वना ||
३५ ख
भीष्म उवाच:
यत्तु मे कथितं तात मुनिभिर्भावितात्मभिः |
३६ क
भीष्म उवाच:
पुराणगीतं धर्मज्ञ तच्छृणुष्व यथातथम् ||
३६ ख
भीष्म उवाच:
पुरा किल सुराः सर्वे ऋषय़श्च समागताः |
३७ क
भीष्म उवाच:
पितामहमुपासेदुः पर्वते गन्धमादने ||
३७ ख
भीष्म उवाच:
मध्ये तेषां समासीनः प्रजापतिरपश्यत |
३८ क
भीष्म उवाच:
विमानं जाज्वलद्भासा स्थितं प्रवरमम्वरे ||
३८ ख
भीष्म उवाच:
ध्यानेनावेद्य तं व्रह्मा कृत्वा च निय़तोऽञ्जलिम् |
३९ क
भीष्म उवाच:
नमश्चकार हृष्टात्मा परमं परमेश्वरम् ||
३९ ख
भीष्म उवाच:
ऋषय़स्त्वथ देवाश्च दृष्ट्वा व्रह्माणमुत्थितम् |
४० क
भीष्म उवाच:
स्थिताः प्राञ्जलय़ः सर्वे पश्यन्तो महदद्भुतम् ||
४० ख
भीष्म उवाच:
यथावच्च तमभ्यर्च्य व्रह्मा व्रह्मविदां वरः |
४१ क
भीष्म उवाच:
जगाद जगतः स्रष्टा परं परमधर्मवित् ||
४१ ख
भीष्म उवाच:
विश्वावसुर्विश्वमूर्तिर्विश्वेशो; विष्वक्सेनो विश्वकर्मा वशी च |
४२ क
भीष्म उवाच:
विश्वेश्वरो वासुदेवोऽसि तस्मा; द्योगात्मानं दैवतं त्वामुपैमि ||
४२ ख
भीष्म उवाच:
जय़ विश्व महादेव जय़ लोकहिते रत |
४३ क
भीष्म उवाच:
जय़ योगीश्वर विभो जय़ योगपरावर ||
४३ ख
भीष्म उवाच:
पद्मगर्भ विशालाक्ष जय़ लोकेश्वरेश्वर |
४४ क
भीष्म उवाच:
भूतभव्यभवन्नाथ जय़ सौम्यात्मजात्मज ||
४४ ख
भीष्म उवाच:
असङ्ख्येय़गुणाजेय़ जय़ सर्वपराय़ण |
४५ क
भीष्म उवाच:
नाराय़ण सुदुष्पार जय़ शार्ङ्गधनुर्धर ||
४५ ख