chevron_left वन पर्व अध्याय ६९
वृहदश्व उवाच:
श्रुत्वा वचः सुदेवस्य ऋतुपर्णो नराधिपः |
१ क
वृहदश्व उवाच:
सान्त्वय़ञ्श्लक्ष्णय़ा वाचा वाहुकं प्रत्यभाषत ||
१ ख
वृहदश्व उवाच:
विदर्भान्यातुमिच्छामि दमदन्त्याः स्वय़ंवरम् |
२ क
वृहदश्व उवाच:
एकाह्ना हय़तत्त्वज्ञ मन्यसे यदि वाहुक ||
२ ख
वृहदश्व उवाच:
एवमुक्तस्य कौन्तेय़ तेन राज्ञा नलस्य ह |
३ क
वृहदश्व उवाच:
व्यदीर्यत मनो दुःखात्प्रदध्यौ च महामनाः ||
३ ख
वृहदश्व उवाच:
दमय़न्ती भवेदेतत्कुर्याद्दुःखेन मोहिता |
४ क
वृहदश्व उवाच:
अस्मदर्थे भवेद्वाय़मुपाय़श्चिन्तितो महान् ||
४ ख
वृहदश्व उवाच:
नृशंसं वत वैदर्भी कर्तुकामा तपस्विनी |
५ क
वृहदश्व उवाच:
मय़ा क्षुद्रेण निकृता पापेनाकृतवुद्धिना ||
५ ख
वृहदश्व उवाच:
स्त्रीस्वभावश्चलो लोके मम दोषश्च दारुणः |
६ क
वृहदश्व उवाच:
स्यादेवमपि कुर्यात्सा विवशा गतसौहृदा |
६ ख
वृहदश्व उवाच:
मम शोकेन संविग्ना नैराश्यात्तनुमध्यमा ||
६ ग
वृहदश्व उवाच:
न चैवं कर्हिचित्कुर्यात्सापत्या च विशेषतः |
७ क
वृहदश्व उवाच:
यदत्र तथ्यं पथ्यं च गत्वा वेत्स्यामि निश्चय़म् |
७ ख
वृहदश्व उवाच:
ऋतुपर्णस्य वै काममात्मार्थं च करोम्यहम् ||
७ ग
वृहदश्व उवाच:
इति निश्चित्य मनसा वाहुको दीनमानसः |
८ क
वृहदश्व उवाच:
कृताञ्जलिरुवाचेदमृतुपर्णं नराधिपम् ||
८ ख
वृहदश्व उवाच:
प्रतिजानामि ते सत्यं गमिष्यसि नराधिप |
९ क
वृहदश्व उवाच:
एकाह्ना पुरुषव्याघ्र विदर्भनगरीं नृप ||
९ ख
वृहदश्व उवाच:
ततः परीक्षामश्वानां चक्रे राजन्स वाहुकः |
१० क
वृहदश्व उवाच:
अश्वशालामुपागम्य भाङ्गस्वरिनृपाज्ञय़ा ||
१० ख
वृहदश्व उवाच:
स त्वर्यमाणो वहुश ऋतुपर्णेन वाहुकः |
११ क
वृहदश्व उवाच:
अध्यगच्छत्कृशानश्वान्समर्थानध्वनि क्षमान् ||
११ ख
वृहदश्व उवाच:
तेजोवलसमाय़ुक्तान्कुलशीलसमन्वितान् |
१२ क
वृहदश्व उवाच:
वर्जिताँल्लक्षणैर्हीनैः पृथुप्रोथान्महाहनून् |
१२ ख
वृहदश्व उवाच:
शुद्धान्दशभिरावर्तैः सिन्धुजान्वातरंहसः ||
१२ ग
वृहदश्व उवाच:
दृष्ट्वा तानव्रवीद्राजा किञ्चित्कोपसमन्वितः |
१३ क
वृहदश्व उवाच:
किमिदं प्रार्थितं कर्तुं प्रलव्धव्या हि ते वय़म् ||
१३ ख
वृहदश्व उवाच:
कथमल्पवलप्राणा वक्ष्यन्तीमे हय़ा मम |
१४ क
वृहदश्व उवाच:
महानध्वा च तुरगैर्गन्तव्यः कथमीदृशैः ||
१४ ख
वाहुक उवाच:
एते हय़ा गमिष्यन्ति विदर्भान्नात्र संशय़ः |
१५ क
वाहुक उवाच:
अथान्यान्मन्यसे राजन्व्रूहि कान्योजय़ामि ते ||
१५ ख
ऋतुपर्ण उवाच:
त्वमेव हय़तत्त्वज्ञः कुशलश्चासि वाहुक |
१६ क
ऋतुपर्ण उवाच:
यान्मन्यसे समर्थांस्त्वं क्षिप्रं तानेव योजय़ ||
१६ ख
वृहदश्व उवाच:
ततः सदश्वांश्चतुरः कुलशीलसमन्वितान् |
१७ क
वृहदश्व उवाच:
योजय़ामास कुशलो जवय़ुक्तान्रथे नरः ||
१७ ख
वृहदश्व उवाच:
ततो युक्तं रथं राजा समारोहत्त्वरान्वितः |
१८ क
वृहदश्व उवाच:
अथ पर्यपतन्भूमौ जानुभिस्ते हय़ोत्तमाः ||
१८ ख
वृहदश्व उवाच:
ततो नरवरः श्रीमान्नलो राजा विशां पते |
१९ क
वृहदश्व उवाच:
सान्त्वय़ामास तानश्वांस्तेजोवलसमन्वितान् ||
१९ ख
वृहदश्व उवाच:
रश्मिभिश्च समुद्यम्य नलो यातुमिय़ेष सः |
२० क
वृहदश्व उवाच:
सूतमारोप्य वार्ष्णेय़ं जवमास्थाय़ वै परम् ||
२० ख
वृहदश्व उवाच:
ते चोद्यमाना विधिना वाहुकेन हय़ोत्तमाः |
२१ क
वृहदश्व उवाच:
समुत्पेतुरिवाकाशं रथिनं मोहय़न्निव ||
२१ ख
वृहदश्व उवाच:
तथा तु दृष्ट्वा तानश्वान्वहतो वातरंहसः |
२२ क
वृहदश्व उवाच:
अय़ोध्याधिपतिर्धीमान्विस्मय़ं परमं यय़ौ ||
२२ ख
वृहदश्व उवाच:
रथघोषं तु तं श्रुत्वा हय़सङ्ग्रहणं च तत् |
२३ क
वृहदश्व उवाच:
वार्ष्णेय़श्चिन्तय़ामास वाहुकस्य हय़ज्ञताम् ||
२३ ख
वृहदश्व उवाच:
किं नु स्यान्मातलिरय़ं देवराजस्य सारथिः |
२४ क
वृहदश्व उवाच:
तथा हि लक्षणं वीरे वाहुके दृश्यते महत् ||
२४ ख
वृहदश्व उवाच:
शालिहोत्रोऽथ किं नु स्याद्धय़ानां कुलतत्त्ववित् |
२५ क
वृहदश्व उवाच:
मानुषं समनुप्राप्तो वपुः परमशोभनम् ||
२५ ख
वृहदश्व उवाच:
उताहो स्विद्भवेद्राजा नलः परपुरञ्जय़ः |
२६ क
वृहदश्व उवाच:
सोऽय़ं नृपतिराय़ात इत्येवं समचिन्तय़त् ||
२६ ख
वृहदश्व उवाच:
अथ वा यां नलो वेद विद्यां तामेव वाहुकः |
२७ क
वृहदश्व उवाच:
तुल्यं हि लक्षय़े ज्ञानं वाहुकस्य नलस्य च ||
२७ ख
वृहदश्व उवाच:
अपि चेदं वय़स्तुल्यमस्य मन्ये नलस्य च |
२८ क
वृहदश्व उवाच:
नाय़ं नलो महावीर्यस्तद्विद्यस्तु भविष्यति ||
२८ ख
वृहदश्व उवाच:
प्रच्छन्ना हि महात्मानश्चरन्ति पृथिवीमिमाम् |
२९ क
वृहदश्व उवाच:
दैवेन विधिना युक्ताः शास्त्रोक्तैश्च विरूपणैः ||
२९ ख
वृहदश्व उवाच:
भवेत्तु मतिभेदो मे गात्रवैरूप्यतां प्रति |
३० क
वृहदश्व उवाच:
प्रमाणात्परिहीनस्तु भवेदिति हि मे मतिः ||
३० ख
वृहदश्व उवाच:
वय़ःप्रमाणं तत्तुल्यं रूपेण तु विपर्ययः |
३१ क
वृहदश्व उवाच:
नलं सर्वगुणैर्युक्तं मन्ये वाहुकमन्ततः ||
३१ ख
वृहदश्व उवाच:
एवं विचार्य वहुशो वार्ष्णेय़ः पर्यचिन्तय़त् |
३२ क
वृहदश्व उवाच:
हृदय़ेन महाराज पुण्यश्लोकस्य सारथिः ||
३२ ख
वृहदश्व उवाच:
ऋतुपर्णस्तु राजेन्द्र वाहुकस्य हय़ज्ञताम् |
३३ क
वृहदश्व उवाच:
चिन्तय़न्मुमुदे राजा सहवार्ष्णेय़सारथिः ||
३३ ख
वृहदश्व उवाच:
वलं वीर्यं तथोत्साहं हय़सङ्ग्रहणं च तत् |
३४ क
वृहदश्व उवाच:
परं यत्नं च सम्प्रेक्ष्य परां मुदमवाप ह ||
३४ ख