chevron_left शान्ति पर्व अध्याय ६६
युधिष्ठिर उवाच:
श्रुता मे कथिताः पूर्वैश्चत्वारो मानवाश्रमाः |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
व्याख्यानमेषामाचक्ष्व पृच्छतो मे पितामह ||
१ ख
भीष्म उवाच:
विदिताः सर्व एवेह धर्मास्तव युधिष्ठिर |
२ क
भीष्म उवाच:
यथा मम महावाहो विदिताः साधुसंमताः ||
२ ख
भीष्म उवाच:
यत्तु लिङ्गान्तरगतं पृच्छसे मां युधिष्ठिर |
३ क
भीष्म उवाच:
धर्मं धर्मभृतां श्रेष्ठ तन्निवोध नराधिप ||
३ ख
भीष्म उवाच:
सर्वाण्येतानि कौन्तेय़ विद्यन्ते मनुजर्षभ |
४ क
भीष्म उवाच:
साध्वाचारप्रवृत्तानां चातुराश्रम्यकर्मणाम् ||
४ ख
भीष्म उवाच:
अकामद्वेषय़ुक्तस्य दण्डनीत्या युधिष्ठिर |
५ क
भीष्म उवाच:
समेक्षिणश्च भूतेषु भैक्षाश्रमपदं भवेत् ||
५ ख
भीष्म उवाच:
वेत्त्यादानविसर्गं यो निग्रहानुग्रहौ तथा |
६ क
भीष्म उवाच:
यथोक्तवृत्तेर्वीरस्य क्षेमाश्रमपदं भवेत् ||
६ ख
भीष्म उवाच:
ज्ञातिसम्वन्धिमित्राणि व्यापन्नानि युधिष्ठिर |
७ क
भीष्म उवाच:
समभ्युद्धरमाणस्य दीक्षाश्रमपदं भवेत् ||
७ ख
भीष्म उवाच:
आह्निकं भूतय़ज्ञांश्च पितृय़ज्ञांश्च मानुषान् |
८ क
भीष्म उवाच:
कुर्वतः पार्थ विपुलान्वन्याश्रमपदं भवेत् ||
८ ख
भीष्म उवाच:
पालनात्सर्वभूतानां स्वराष्ट्रपरिपालनात् |
९ क
भीष्म उवाच:
दीक्षा वहुविधा राज्ञो वन्याश्रमपदं भवेत् ||
९ ख
भीष्म उवाच:
वेदाध्ययननित्यत्वं क्षमाथाचार्यपूजनम् |
१० क
भीष्म उवाच:
तथोपाध्याय़शुश्रूषा व्रह्माश्रमपदं भवेत् ||
१० ख
भीष्म उवाच:
अजिह्ममशठं मार्गं सेवमानस्य भारत |
११ क
भीष्म उवाच:
सर्वदा सर्वभूतेषु व्रह्माश्रमपदं भवेत् ||
११ ख
भीष्म उवाच:
वानप्रस्थेषु विप्रेषु त्रैविद्येषु च भारत |
१२ क
भीष्म उवाच:
प्रय़च्छतोऽर्थान्विपुलान्वन्याश्रमपदं भवेत् ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
सर्वभूतेष्वनुक्रोशं कुर्वतस्तस्य भारत |
१३ क
भीष्म उवाच:
आनृशंस्यप्रवृत्तस्य सर्वावस्थं पदं भवेत् ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
वालवृद्धेषु कौरव्य सर्वावस्थं युधिष्ठिर |
१४ क
भीष्म उवाच:
अनुक्रोशं विदधतः सर्वावस्थं पदं भवेत् ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
वलात्कृतेषु भूतेषु परित्राणं कुरूद्वह |
१५ क
भीष्म उवाच:
शरणागतेषु कौरव्य कुर्वन्गार्हस्थ्यमावसेत् ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
चराचराणां भूतानां रक्षामपि च सर्वशः |
१६ क
भीष्म उवाच:
यथार्हपूजां च सदा कुर्वन्गार्हस्थ्यमावसेत् ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
ज्येष्ठानुज्येष्ठपत्नीनां भ्रातॄणां पुत्रनप्तृणाम् |
१७ क
भीष्म उवाच:
निग्रहानुग्रहौ पार्थ गार्हस्थ्यमिति तत्तपः ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
साधूनामर्चनीय़ानां प्रजासु विदितात्मनाम् |
१८ क
भीष्म उवाच:
पालनं पुरुषव्याघ्र गृहाश्रमपदं भवेत् ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
आश्रमस्थानि सर्वाणि यस्तु वेश्मनि भारत |
१९ क
भीष्म उवाच:
आददीतेह भोज्येन तद्गार्हस्थ्यं युधिष्ठिर ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
यः स्थितः पुरुषो धर्मे धात्रा सृष्टे यथार्थवत् |
२० क
भीष्म उवाच:
आश्रमाणां स सर्वेषां फलं प्राप्नोत्यनुत्तमम् ||
२० ख
भीष्म उवाच:
यस्मिन्न नश्यन्ति गुणाः कौन्तेय़ पुरुषे सदा |
२१ क
भीष्म उवाच:
आश्रमस्थं तमप्याहुर्नरश्रेष्ठं युधिष्ठिर ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
स्थानमानं वय़ोमानं कुलमानं तथैव च |
२२ क
भीष्म उवाच:
कुर्वन्वसति सर्वेषु ह्याश्रमेषु युधिष्ठिर ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
देशधर्मांश्च कौन्तेय़ कुलधर्मांस्तथैव च |
२३ क
भीष्म उवाच:
पालय़न्पुरुषव्याघ्र राजा सर्वाश्रमी भवेत् ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
काले विभूतिं भूतानामुपहारांस्तथैव च |
२४ क
भीष्म उवाच:
अर्हय़न्पुरुषव्याघ्र साधूनामाश्रमे वसेत् ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
दशधर्मगतश्चापि यो धर्मं प्रत्यवेक्षते |
२५ क
भीष्म उवाच:
सर्वलोकस्य कौन्तेय़ राजा भवति सोऽऽश्रमी ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
ये धर्मकुशला लोके धर्मं कुर्वन्ति साधवः |
२६ क
भीष्म उवाच:
पालिता यस्य विषय़े पादोंऽशस्तस्य भूपतेः ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
धर्मारामान्धर्मपरान्ये न रक्षन्ति मानवान् |
२७ क
भीष्म उवाच:
पार्थिवाः पुरुषव्याघ्र तेषां पापं हरन्ति ते ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
ये च रक्षासहाय़ाः स्युः पार्थिवानां युधिष्ठिर |
२८ क
भीष्म उवाच:
ते चैवांशहराः सर्वे धर्मे परकृतेऽनघ ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
सर्वाश्रमपदे ह्याहुर्गार्हस्थ्यं दीप्तनिर्णय़म् |
२९ क
भीष्म उवाच:
पावनं पुरुषव्याघ्र यं वय़ं पर्युपास्महे ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
आत्मोपमस्तु भूतेषु यो वै भवति मानवः |
३० क
भीष्म उवाच:
न्यस्तदण्डो जितक्रोधः स प्रेत्य लभते सुखम् ||
३० ख
भीष्म उवाच:
धर्मोत्थिता सत्त्ववीर्या धर्मसेतुवटाकरा |
३१ क
भीष्म उवाच:
त्यागवाताध्वगा शीघ्रा नौस्त्वा सन्तारय़िष्यति ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
यदा निवृत्तः सर्वस्मात्कामो योऽस्य हृदि स्थितः |
३२ क
भीष्म उवाच:
तदा भवति सत्त्वस्थस्ततो व्रह्म समश्नुते ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
सुप्रसन्नस्तु भावेन योगेन च नराधिप |
३३ क
भीष्म उवाच:
धर्मं पुरुषशार्दूल प्राप्स्यसे पालने रतः ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
वेदाध्ययनशीलानां विप्राणां साधुकर्मणाम् |
३४ क
भीष्म उवाच:
पालने यत्नमातिष्ठ सर्वलोकस्य चानघ ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
वने चरति यो धर्ममाश्रमेषु च भारत |
३५ क
भीष्म उवाच:
रक्षय़ा तच्छतगुणं धर्मं प्राप्नोति पार्थिवः ||
३५ ख
भीष्म उवाच:
एष ते विविधो धर्मः पाण्डवश्रेष्ठ कीर्तितः |
३६ क
भीष्म उवाच:
अनुतिष्ठ त्वमेनं वै पूर्वैर्दृष्टं सनातनम् ||
३६ ख
भीष्म उवाच:
चातुराश्रम्यमेकाग्रः चातुर्वर्ण्यं च पाण्डव |
३७ क
भीष्म उवाच:
धर्मं पुरुषशार्दूल प्राप्स्यसे पालने रतः ||
३७ ख