chevron_left शान्ति पर्व अध्याय ७६
युधिष्ठिर उवाच:
यय़ा वृत्त्या महीपालो विवर्धय़ति मानवान् |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
पुण्यांश्च लोकाञ्जय़ति तन्मे व्रूहि पितामह ||
१ ख
भीष्म उवाच:
दानशीलो भवेद्राजा यज्ञशीलश्च भारत |
२ क
भीष्म उवाच:
उपवासतपःशीलः प्रजानां पालने रतः ||
२ ख
भीष्म उवाच:
सर्वाश्चैव प्रजा नित्यं राजा धर्मेण पालय़ेत् |
३ क
भीष्म उवाच:
उत्थानेनाप्रमादेन पूजय़ेच्चैव धार्मिकान् ||
३ ख
भीष्म उवाच:
राज्ञा हि पूजितो धर्मस्ततः सर्वत्र पूज्यते |
४ क
भीष्म उवाच:
यद्यदाचरते राजा तत्प्रजानां हि रोचते ||
४ ख
भीष्म उवाच:
नित्यमुद्यतदण्डश्च भवेन्मृत्युरिवारिषु |
५ क
भीष्म उवाच:
निहन्यात्सर्वतो दस्यून्न कामात्कस्यचित्क्षमेत् ||
५ ख
भीष्म उवाच:
यं हि धर्मं चरन्तीह प्रजा राज्ञा सुरक्षिताः |
६ क
भीष्म उवाच:
चतुर्थं तस्य धर्मस्य राजा भारत विन्दति ||
६ ख
भीष्म उवाच:
यदधीते यद्यजते यद्ददाति यदर्चति |
७ क
भीष्म उवाच:
राजा चतुर्थभाक्तस्य प्रजा धर्मेण पालय़न् ||
७ ख
भीष्म उवाच:
यद्राष्ट्रेऽकुशलं किञ्चिद्राज्ञोऽरक्षय़तः प्रजाः |
८ क
भीष्म उवाच:
चतुर्थं तस्य पापस्य राजा भारत विन्दति ||
८ ख
भीष्म उवाच:
अप्याहुः सर्वमेवेति भूय़ोऽर्धमिति निश्चय़ः |
९ क
भीष्म उवाच:
कर्मणः पृथिवीपाल नृशंसोऽनृतवागपि |
९ ख
भीष्म उवाच:
तादृशात्किल्विषाद्राजा शृणु येन प्रमुच्यते ||
९ ग
भीष्म उवाच:
प्रत्याहर्तुमशक्यं स्याद्धनं चोरैर्हृतं यदि |
१० क
भीष्म उवाच:
स्वकोशात्तत्प्रदेय़ं स्यादशक्तेनोपजीवता ||
१० ख
भीष्म उवाच:
सर्ववर्णैः सदा रक्ष्यं व्रह्मस्वं व्राह्मणास्तथा |
११ क
भीष्म उवाच:
न स्थेय़ं विषय़े तेषु योऽपकुर्याद्द्विजातिषु ||
११ ख
भीष्म उवाच:
व्रह्मस्वे रक्ष्यमाणे हि सर्वं भवति रक्षितम् |
१२ क
भीष्म उवाच:
तेषां प्रसादे निर्वृत्ते कृतकृत्यो भवेन्नृपः ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
पर्जन्यमिव भूतानि महाद्रुममिव द्विजाः |
१३ क
भीष्म उवाच:
नरास्तमुपजीवन्ति नृपं सर्वार्थसाधकम् ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
न हि कामात्मना राज्ञा सततं शठवुद्धिना |
१४ क
भीष्म उवाच:
नृशंसेनातिलुव्धेन शक्याः पालय़ितुं प्रजाः ||
१४ ख
युधिष्ठिर उवाच:
नाहं राज्यसुखान्वेषी राज्यमिच्छाम्यपि क्षणम् |
१५ क
युधिष्ठिर उवाच:
धर्मार्थं रोचय़े राज्यं धर्मश्चात्र न विद्यते ||
१५ ख
युधिष्ठिर उवाच:
तदलं मम राज्येन यत्र धर्मो न विद्यते |
१६ क
युधिष्ठिर उवाच:
वनमेव गमिष्यामि तस्माद्धर्मचिकीर्षय़ा ||
१६ ख
युधिष्ठिर उवाच:
तत्र मेध्येष्वरण्येषु न्यस्तदण्डो जितेन्द्रिय़ः |
१७ क
युधिष्ठिर उवाच:
धर्ममाराधय़िष्यामि मुनिर्मूलफलाशनः ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
वेदाहं तव या वुद्धिरानृशंस्यगुणैव सा |
१८ क
भीष्म उवाच:
न च शुद्धानृशंस्येन शक्यं महदुपासितुम् ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
अपि तु त्वा मृदुं दान्तमत्यार्यमतिधार्मिकम् |
१९ क
भीष्म उवाच:
क्लीवं धर्मघृणाय़ुक्तं न लोको वहु मन्यते ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
राजधर्मानवेक्षस्व पितृपैतामहोचितान् |
२० क
भीष्म उवाच:
नैतद्राज्ञामथो वृत्तं यथा त्वं स्थातुमिच्छसि ||
२० ख
भीष्म उवाच:
न हि वैक्लव्यसंसृष्टमानृशंस्यमिहास्थितः |
२१ क
भीष्म उवाच:
प्रजापालनसम्भूतं प्राप्ता धर्मफलं ह्यसि ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
न ह्येतामाशिषं पाण्डुर्न च कुन्त्यन्वय़ाचत |
२२ क
भीष्म उवाच:
न चैतां प्राज्ञतां तात यय़ा चरसि मेधय़ा ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
शौर्यं वलं च सत्त्वं च पिता तव सदाव्रवीत् |
२३ क
भीष्म उवाच:
माहात्म्यं वलमौदार्यं तव कुन्त्यन्वय़ाचत ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
नित्यं स्वाहा स्वधा नित्यमुभे मानुषदैवते |
२४ क
भीष्म उवाच:
पुत्रेष्वाशासते नित्यं पितरो दैवतानि च ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
दानमध्ययनं यज्ञः प्रजानां परिपालनम् |
२५ क
भीष्म उवाच:
धर्ममेतमधर्मं वा जन्मनैवाभ्यजाय़िथाः ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
काले धुरि निय़ुक्तानां वहतां भार आहिते |
२६ क
भीष्म उवाच:
सीदतामपि कौन्तेय़ न कीर्तिरवसीदति ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
समन्ततो विनिय़तो वहत्यस्खलितो हि यः |
२७ क
भीष्म उवाच:
निर्दोषकर्मवचनात्सिद्धिः कर्मण एव सा ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
नैकान्तविनिपातेन विचचारेह कश्चन |
२८ क
भीष्म उवाच:
धर्मी गृही वा राजा वा व्रह्मचार्यथ वा पुनः ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
अल्पं तु साधुभूय़िष्ठं यत्कर्मोदारमेव तत् |
२९ क
भीष्म उवाच:
कृतमेवाकृताच्छ्रेय़ो न पापीय़ोऽस्त्यकर्मणः ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
यदा कुलीनो धर्मज्ञः प्राप्नोत्यैश्वर्यमुत्तमम् |
३० क
भीष्म उवाच:
योगक्षेमस्तदा राजन्कुशलाय़ैव कल्पते ||
३० ख
भीष्म उवाच:
दानेनान्यं वलेनान्यमन्यं सूनृतय़ा गिरा |
३१ क
भीष्म उवाच:
सर्वतः परिगृह्णीय़ाद्राज्यं प्राप्येह धार्मिकः ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
यं हि वैद्याः कुले जाता अवृत्तिभय़पीडिताः |
३२ क
भीष्म उवाच:
प्राप्य तृप्ताः प्रतिष्ठन्ति धर्मः कोऽभ्यधिकस्ततः ||
३२ ख
युधिष्ठिर उवाच:
किं न्वतः परमं स्वर्ग्यं का न्वतः प्रीतिरुत्तमा |
३३ क
युधिष्ठिर उवाच:
किं न्वतः परमैश्वर्यं व्रूहि मे यदि मन्यसे ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
यस्मिन्प्रतिष्ठिताः सम्यक्क्षेमं विन्दन्ति तत्क्षणम् |
३४ क
भीष्म उवाच:
स स्वर्गजित्तमोऽस्माकं सत्यमेतद्व्रवीमि ते ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
त्वमेव प्रीतिमांस्तस्मात्कुरूणां कुरुसत्तम |
३५ क
भीष्म उवाच:
भव राजा जय़ स्वर्गं सतो रक्षासतो जहि ||
३५ ख
भीष्म उवाच:
अनु त्वा तात जीवन्तु सुहृदः साधुभिः सह |
३६ क
भीष्म उवाच:
पर्जन्यमिव भूतानि स्वादुद्रुममिवाण्डजाः ||
३६ ख
भीष्म उवाच:
धृष्टं शूरं प्रहर्तारमनृशंसं जितेन्द्रिय़म् |
३७ क
भीष्म उवाच:
वत्सलं संविभक्तारमनु जीवन्तु त्वां जनाः ||
३७ ख