chevron_left उद्योग पर्व अध्याय ८०
वैशम्पाय़न उवाच:
राज्ञस्तु वचनं श्रुत्वा धर्मार्थसहितं हितम् |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कृष्णा दाशार्हमासीनमव्रवीच्छोककर्षिता ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुता द्रुपदराजस्य स्वसिताय़तमूर्धजा |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सम्पूज्य सहदेवं च सात्यकिं च महारथम् ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भीमसेनं च संशान्तं दृष्ट्वा परमदुर्मनाः |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अश्रुपूर्णेक्षणा वाक्यमुवाचेदं मनस्विनी ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विदितं ते महावाहो धर्मज्ञ मधुसूदन |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यथा निकृतिमास्थाय़ भ्रंशिताः पाण्डवाः सुखात् ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धृतराष्ट्रस्य पुत्रेण सामात्येन जनार्दन |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यथा च सञ्जय़ो राज्ञा मन्त्रं रहसि श्रावितः ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
युधिष्ठिरेण दाशार्ह तच्चापि विदितं तव |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यथोक्तः सञ्जय़श्चैव तच्च सर्वं श्रुतं त्वय़ा ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पञ्च नस्तात दीय़न्तां ग्रामा इति महाद्युते |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
कुशस्थलं वृकस्थलमासन्दी वारणावतम् ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अवसानं महावाहो किञ्चिदेव तु पञ्चमम् |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इति दुर्योधनो वाच्यः सुहृदश्चास्य केशव ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तच्चापि नाकरोद्वाक्यं श्रुत्वा कृष्ण सुय़ोधनः |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
युधिष्ठिरस्य दाशार्ह ह्रीमतः सन्धिमिच्छतः ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अप्रदानेन राज्यस्य यदि कृष्ण सुय़ोधनः |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
सन्धिमिच्छेन्न कर्तव्यस्तत्र गत्वा कथञ्चन ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शक्ष्यन्ति हि महावाहो पाण्डवाः सृञ्जय़ैः सह |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धार्तराष्ट्रवलं घोरं क्रुद्धं प्रतिसमासितुम् ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न हि साम्ना न दानेन शक्योऽर्थस्तेषु कश्चन |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्मात्तेषु न कर्तव्या कृपा ते मधुसूदन ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
साम्ना दानेन वा कृष्ण ये न शाम्यन्ति शत्रवः |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मोक्तव्यस्तेषु दण्डः स्याज्जीवितं परिरक्षता ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्मात्तेषु महादण्डः क्षेप्तव्यः क्षिप्रमच्युत |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वय़ा चैव महावाहो पाण्डवैः सह सृञ्जय़ैः ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतत्समर्थं पार्थानां तव चैव यशस्करम् |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्रिय़माणं भवेत्कृष्ण क्षत्रस्य च सुखावहम् ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षत्रिय़ेण हि हन्तव्यः क्षत्रिय़ो लोभमास्थितः |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अक्षत्रिय़ो वा दाशार्ह स्वधर्ममनुतिष्ठता ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अन्यत्र व्राह्मणात्तात सर्वपापेष्ववस्थितात् |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
गुरुर्हि सर्ववर्णानां व्राह्मणः प्रसृताग्रभुक् ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यथावध्ये भवेद्दोषो वध्यमाने जनार्दन |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स वध्यस्यावधे दृष्ट इति धर्मविदो विदुः ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यथा त्वां न स्पृशेदेष दोषः कृष्ण तथा कुरु |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवैः सह दाशार्ह सृञ्जय़ैश्च ससैनिकैः ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पुनरुक्तं च वक्ष्यामि विश्रम्भेण जनार्दन |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
का नु सीमन्तिनी मादृक्पृथिव्यामस्ति केशव ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुता द्रुपदराजस्य वेदिमध्यात्समुत्थिता |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धृष्टद्युम्नस्य भगिनी तव कृष्ण प्रिय़ा सखी ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आजमीढकुलं प्राप्ता स्नुषा पाण्डोर्महात्मनः |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
महिषी पाण्डुपुत्राणां पञ्चेन्द्रसमवर्चसाम् ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुता मे पञ्चभिर्वीरैः पञ्च जाता महारथाः |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अभिमन्युर्यथा कृष्ण तथा ते तव धर्मतः ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
साहं केशग्रहं प्राप्ता परिक्लिष्टा सभां गता |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पश्यतां पाण्डुपुत्राणां त्वय़ि जीवति केशव ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जीवत्सु कौरवेय़ेषु पाञ्चालेष्वथ वृष्णिषु |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
दासीभूतास्मि पापानां सभामध्ये व्यवस्थिता ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
निरामर्षेष्वचेष्टेषु प्रेक्षमाणेषु पाण्डुषु |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्राहि मामिति गोविन्द मनसा काङ्क्षितोऽसि मे ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्र मां भगवान्राजा श्वशुरो वाक्यमव्रवीत् |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वरं वृणीष्व पाञ्चालि वरार्हासि मतासि मे ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अदासाः पाण्डवाः सन्तु सरथाः साय़ुधा इति |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मय़ोक्ते यत्र निर्मुक्ता वनवासाय़ केशव ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवंविधानां दुःखानामभिज्ञोऽसि जनार्दन |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्राहि मां पुण्डरीकाक्ष सभर्तृज्ञातिवान्धवाम् ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
नन्वहं कृष्ण भीष्मस्य धृतराष्ट्रस्य चोभय़ोः |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्नुषा भवामि धर्मेण साहं दासीकृताभवम् ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धिग्वलं भीमसेनस्य धिक्पार्थस्य धनुष्मताम् |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्र दुर्योधनः कृष्ण मुहूर्तमपि जीवति ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदि तेऽहमनुग्राह्या यदि तेऽस्ति कृपा मय़ि |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धार्तराष्ट्रेषु वै कोपः सर्वः कृष्ण विधीय़ताम् ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्युक्त्वा मृदुसंहारं वृजिनाग्रं सुदर्शनम् |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुनीलमसितापाङ्गी पुण्यगन्धाधिवासितम् ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सर्वलक्षणसम्पन्नं महाभुजगवर्चसम् |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
केशपक्षं वरारोहा गृह्य सव्येन पाणिना ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पद्माक्षी पुण्डरीकाक्षमुपेत्य गजगामिनी |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अश्रुपूर्णेक्षणा कृष्णा कृष्णं वचनमव्रवीत् ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अय़ं ते पुण्डरीकाक्ष दुःशासनकरोद्धृतः |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्मर्तव्यः सर्वकालेषु परेषां सन्धिमिच्छता ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यदि भीमार्जुनौ कृष्ण कृपणौ सन्धिकामुकौ |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पिता मे योत्स्यते वृद्धः सह पुत्रैर्महारथैः ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पञ्च चैव महावीर्याः पुत्रा मे मधुसूदन |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अभिमन्युं पुरस्कृत्य योत्स्यन्ति कुरुभिः सह ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
दुःशासनभुजं श्यामं सञ्छिन्नं पांसुगुण्ठितम् |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यद्यहं तं न पश्यामि का शान्तिर्हृदय़स्य मे ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्रय़ोदश हि वर्षाणि प्रतीक्षन्त्या गतानि मे |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
निधाय़ हृदय़े मन्युं प्रदीप्तमिव पावकम् ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विदीर्यते मे हृदय़ं भीमवाक्षल्यपीडितम् |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
योऽय़मद्य महावाहुर्धर्मं समनुपश्यति ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इत्युक्त्वा वाष्पसन्नेन कण्ठेनाय़तलोचना |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
रुरोद कृष्णा सोत्कम्पं सस्वरं वाष्पगद्गदम् ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स्तनौ पीनाय़तश्रोणी सहितावभिवर्षती |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
द्रवीभूतमिवात्युष्णमुत्सृजद्वारि नेत्रजम् ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तामुवाच महावाहुः केशवः परिसान्त्वय़न् |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अचिराद्द्रक्ष्यसे कृष्णे रुदतीर्भरतस्त्रिय़ः ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एवं ता भीरु रोत्स्यन्ति निहतज्ञातिवान्धवाः |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हतमित्रा हतवला येषां क्रुद्धासि भामिनि ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अहं च तत्करिष्यामि भीमार्जुनय़मैः सह |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
युधिष्ठिरनिय़ोगेन दैवाच्च विधिनिर्मितात् ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धार्तराष्ट्राः कालपक्वा न चेच्छृण्वन्ति मे वचः |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शेष्यन्ते निहता भूमौ श्वशृगालादनीकृताः ||
४७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
चलेद्धि हिमवाञ्शैलो मेदिनी शतधा भवेत् |
४८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
द्यौः पतेच्च सनक्षत्रा न मे मोघं वचो भवेत् ||
४८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सत्यं ते प्रतिजानामि कृष्णे वाष्पो निगृह्यताम् |
४९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हतामित्राञ्श्रिय़ा युक्तानचिराद्द्रक्ष्यसे पतीन् ||
४९ ख