भीष्म उवाच:
ये च गाः सम्प्रय़च्छन्ति हुतशिष्टाशिनश्च ये |
१ क
भीष्म उवाच:
तेषां सत्राणि यज्ञाश्च नित्यमेव युधिष्ठिर ||
१ ख
भीष्म उवाच:
ऋते दधिघृतेनेह न यज्ञः सम्प्रवर्तते |
२ क
भीष्म उवाच:
तेन यज्ञस्य यज्ञत्वमतोमूलं च लक्ष्यते ||
२ ख
भीष्म उवाच:
दानानामपि सर्वेषां गवां दानं प्रशस्यते |
३ क
भीष्म उवाच:
गावः श्रेष्ठाः पवित्राश्च पावनं ह्येतदुत्तमम् ||
३ ख
भीष्म उवाच:
पुष्ट्यर्थमेताः सेवेत शान्त्यर्थमपि चैव ह |
४ क
भीष्म उवाच:
पय़ो दधि घृतं यासां सर्वपापप्रमोचनम् ||
४ ख
भीष्म उवाच:
गावस्तेजः परं प्रोक्तमिह लोके परत्र च |
५ क
भीष्म उवाच:
न गोभ्यः परमं किञ्चित्पवित्रं पुरुषर्षभ ||
५ ख
भीष्म उवाच:
अत्राप्युदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् |
६ क
भीष्म उवाच:
पितामहस्य संवादमिन्द्रस्य च युधिष्ठिर ||
६ ख
भीष्म उवाच:
पराभूतेषु दैत्येषु शक्रे त्रिभुवनेश्वरे |
७ क
भीष्म उवाच:
प्रजाः समुदिताः सर्वाः सत्यधर्मपराय़णाः ||
७ ख
भीष्म उवाच:
अथर्षय़ः सगन्धर्वाः किंनरोरगराक्षसाः |
८ क
भीष्म उवाच:
देवासुरसुपर्णाश्च प्रजानां पतय़स्तथा |
८ ख
भीष्म उवाच:
पर्युपासन्त कौरव्य कदाचिद्वै पितामहम् ||
८ ग
भीष्म उवाच:
नारदः पर्वतश्चैव विश्वावसुहहाहुहू |
९ क
भीष्म उवाच:
दिव्यतानेषु गाय़न्तः पर्युपासन्त तं प्रभुम् ||
९ ख
भीष्म उवाच:
तत्र दिव्यानि पुष्पाणि प्रावहत्पवनस्तथा |
१० क
भीष्म उवाच:
आजह्रुरृतवश्चापि सुगन्धीनि पृथक्पृथक् ||
१० ख
भीष्म उवाच:
तस्मिन्देवसमावाय़े सर्वभूतसमागमे |
११ क
भीष्म उवाच:
दिव्यवादित्रसङ्घुष्टे दिव्यस्त्रीचारणावृते |
११ ख
भीष्म उवाच:
इन्द्रः पप्रच्छ देवेशमभिवाद्य प्रणम्य च ||
११ ग
भीष्म उवाच:
देवानां भगवन्कस्माल्लोकेशानां पितामह |
१२ क
भीष्म उवाच:
उपरिष्टाद्गवां लोक एतदिच्छामि वेदितुम् ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
किं तपो व्रह्मचर्यं वा गोभिः कृतमिहेश्वर |
१३ क
भीष्म उवाच:
देवानामुपरिष्टाद्यद्वसन्त्यरजसः सुखम् ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
ततः प्रोवाच तं व्रह्मा शक्रं वलनिसूदनम् |
१४ क
भीष्म उवाच:
अवज्ञातास्त्वय़ा नित्यं गावो वलनिसूदन ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
तेन त्वमासां माहात्म्यं न वेत्थ शृणु तत्प्रभो |
१५ क
भीष्म उवाच:
गवां प्रभावं परमं माहात्म्यं च सुरर्षभ ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
यज्ञाङ्गं कथिता गावो यज्ञ एव च वासव |
१६ क
भीष्म उवाच:
एताभिश्चाप्यृते यज्ञो न प्रवर्तेत्कथञ्चन ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
धारय़न्ति प्रजाश्चैव पय़सा हविषा तथा |
१७ क
भीष्म उवाच:
एतासां तनय़ाश्चापि कृषिय़ोगमुपासते ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
जनय़न्ति च धान्यानि वीजानि विविधानि च |
१८ क
भीष्म उवाच:
ततो यज्ञाः प्रवर्तन्ते हव्यं कव्यं च सर्वशः ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
पय़ो दधि घृतं चैव पुण्याश्चैताः सुराधिप |
१९ क
भीष्म उवाच:
वहन्ति विविधान्भारान्क्षुत्तृष्णापरिपीडिताः ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
मुनींश्च धारय़न्तीह प्रजाश्चैवापि कर्मणा |
२० क
भीष्म उवाच:
वासवाकूटवाहिन्यः कर्मणा सुकृतेन च |
२० ख
भीष्म उवाच:
उपरिष्टात्ततोऽस्माकं वसन्त्येताः सदैव हि ||
२० ग
भीष्म उवाच:
एतत्ते कारणं शक्र निवासकृतमद्य वै |
२१ क
भीष्म उवाच:
गवां देवोपरिष्टाद्धि समाख्यातं शतक्रतो ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
एता हि वरदत्ताश्च वरदाश्चैव वासव |
२२ क
भीष्म उवाच:
सौरभ्यः पुण्यकर्मिण्यः पावनाः शुभलक्षणाः ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
यदर्थं गा गताश्चैव सौरभ्यः सुरसत्तम |
२३ क
भीष्म उवाच:
तच्च मे शृणु कार्त्स्न्येन वदतो वलसूदन ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
पुरा देवय़ुगे तात दैत्येन्द्रेषु महात्मसु |
२४ क
भीष्म उवाच:
त्रीँल्लोकाननुशासत्सु विष्णौ गर्भत्वमागते ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
अदित्यास्तप्यमानाय़ास्तपो घोरं सुदुश्चरम् |
२५ क
भीष्म उवाच:
पुत्रार्थममरश्रेष्ठ पादेनैकेन नित्यदा ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
तां तु दृष्ट्वा महादेवीं तप्यमानां महत्तपः |
२६ क
भीष्म उवाच:
दक्षस्य दुहिता देवी सुरभिर्नाम नामतः ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
अतप्यत तपो घोरं हृष्टा धर्मपराय़णा |
२७ क
भीष्म उवाच:
कैलासशिखरे रम्ये देवगन्धर्वसेविते ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
व्यतिष्ठदेकपादेन परमं योगमास्थिता |
२८ क
भीष्म उवाच:
दश वर्षसहस्राणि दश वर्षशतानि च ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
सन्तप्तास्तपसा तस्या देवाः सर्षिमहोरगाः |
२९ क
भीष्म उवाच:
तत्र गत्वा मय़ा सार्धं पर्युपासन्त तां शुभाम् ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
अथाहमव्रुवं तत्र देवीं तां तपसान्विताम् |
३० क
भीष्म उवाच:
किमर्थं तप्यते देवि तपो घोरमनिन्दिते ||
३० ख
भीष्म उवाच:
प्रीतस्तेऽहं महाभागे तपसानेन शोभने |
३१ क
भीष्म उवाच:
वरय़स्व वरं देवि दातास्मीति पुरन्दर ||
३१ ख
सुरभ्यु उवाच:
वरेण भगवन्मह्यं कृतं लोकपितामह |
३२ क
सुरभ्यु उवाच:
एष एव वरो मेऽद्य यत्प्रीतोऽसि ममानघ ||
३२ ख
व्रह्मो उवाच:
तामेवं व्रुवतीं देवीं सुरभीं त्रिदशेश्वर |
३३ क
व्रह्मो उवाच:
प्रत्यव्रुवं यद्देवेन्द्र तन्निवोध शचीपते ||
३३ ख
व्रह्मो उवाच:
अलोभकाम्यया देवि तपसा च शुभेन ते |
३४ क
व्रह्मो उवाच:
प्रसन्नोऽहं वरं तस्मादमरत्वं ददानि ते ||
३४ ख
व्रह्मो उवाच:
त्रय़ाणामपि लोकानामुपरिष्टान्निवत्स्यसि |
३५ क
व्रह्मो उवाच:
मत्प्रसादाच्च विख्यातो गोलोकः स भविष्यति ||
३५ ख
व्रह्मो उवाच:
मानुषेषु च कुर्वाणाः प्रजाः कर्म सुतास्तव |
३६ क
व्रह्मो उवाच:
निवत्स्यन्ति महाभागे सर्वा दुहितरश्च ते ||
३६ ख
व्रह्मो उवाच:
मनसा चिन्तिता भोगास्त्वय़ा वै दिव्यमानुषाः |
३७ क
व्रह्मो उवाच:
यच्च स्वर्गसुखं देवि तत्ते सम्पत्स्यते शुभे ||
३७ ख
व्रह्मो उवाच:
तस्या लोकाः सहस्राक्ष सर्वकामसमन्विताः |
३८ क
व्रह्मो उवाच:
न तत्र क्रमते मृत्युर्न जरा न च पावकः |
३८ ख
व्रह्मो उवाच:
न दैन्यं नाशुभं किञ्चिद्विद्यते तत्र वासव ||
३८ ग
व्रह्मो उवाच:
तत्र दिव्यान्यरण्यानि दिव्यानि भवनानि च |
३९ क
व्रह्मो उवाच:
विमानानि च युक्तानि कामगानि च वासव ||
३९ ख
व्रह्मो उवाच:
व्रतैश्च विविधैः पुण्यैस्तथा तीर्थानुसेवनात् |
४० क
व्रह्मो उवाच:
तपसा महता चैव सुकृतेन च कर्मणा |
४० ख
व्रह्मो उवाच:
शक्यः समासादय़ितुं गोलोकः पुष्करेक्षण ||
४० ग
व्रह्मो उवाच:
एतत्ते सर्वमाख्यातं मय़ा शक्रानुपृच्छते |
४१ क
व्रह्मो उवाच:
न ते परिभवः कार्यो गवामरिनिसूदन ||
४१ ख
भीष्म उवाच:
एतच्छ्रुत्वा सहस्राक्षः पूजय़ामास नित्यदा |
४२ क
भीष्म उवाच:
गाश्चक्रे वहुमानं च तासु नित्यं युधिष्ठिर ||
४२ ख
भीष्म उवाच:
एतत्ते सर्वमाख्यातं पावनं च महाद्युते |
४३ क
भीष्म उवाच:
पवित्रं परमं चापि गवां माहात्म्यमुत्तमम् |
४३ ख
भीष्म उवाच:
कीर्तितं पुरुषव्याघ्र सर्वपापविनाशनम् ||
४३ ग
भीष्म उवाच:
य इदं कथय़ेन्नित्यं व्राह्मणेभ्यः समाहितः |
४४ क
भीष्म उवाच:
हव्यकव्येषु यज्ञेषु पितृकार्येषु चैव ह |
४४ ख
भीष्म उवाच:
सार्वकामिकमक्षय़्यं पितॄंस्तस्योपतिष्ठति ||
४४ ग
भीष्म उवाच:
गोषु भक्तश्च लभते यद्यदिच्छति मानवः |
४५ क
भीष्म उवाच:
स्त्रिय़ोऽपि भक्ता या गोषु ताश्च कामानवाप्नुय़ुः ||
४५ ख
भीष्म उवाच:
पुत्रार्थी लभते पुत्रं कन्या पतिमवाप्नुय़ात् |
४६ क
भीष्म उवाच:
धनार्थी लभते वित्तं धर्मार्थी धर्ममाप्नुय़ात् ||
४६ ख
भीष्म उवाच:
विद्यार्थी प्राप्नुय़ाद्विद्यां सुखार्थी प्राप्नुय़ात्सुखम् |
४७ क