chevron_left अनुशासन पर्व अध्याय ८३
युधिष्ठिर उवाच:
उक्तं पितामहेनेदं गवां दानमनुत्तमम् |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
विशेषेण नरेन्द्राणामिति धर्ममवेक्षताम् ||
१ ख
युधिष्ठिर उवाच:
राज्यं हि सततं दुःखमाश्रमाश्च सुदुर्विदाः |
२ क
युधिष्ठिर उवाच:
परिवारेण वै दुःखं दुर्धरं चाकृतात्मभिः |
२ ख
युधिष्ठिर उवाच:
भूय़िष्ठं च नरेन्द्राणां विद्यते न शुभा गतिः ||
२ ग
युधिष्ठिर उवाच:
पूय़न्ते तेऽत्र निय़तं प्रय़च्छन्तो वसुन्धराम् |
३ क
युधिष्ठिर उवाच:
पूर्वं च कथिता धर्मास्त्वय़ा मे कुरुनन्दन ||
३ ख
युधिष्ठिर उवाच:
एवमेव गवामुक्तं प्रदानं ते नृगेण ह |
४ क
युधिष्ठिर उवाच:
ऋषिणा नाचिकेतेन पूर्वमेव निदर्शितम् ||
४ ख
युधिष्ठिर उवाच:
वेदोपनिषदे चैव सर्वकर्मसु दक्षिणा |
५ क
युधिष्ठिर उवाच:
सर्वक्रतुषु चोद्दिष्टं भूमिर्गावोऽथ काञ्चनम् ||
५ ख
युधिष्ठिर उवाच:
तत्र श्रुतिस्तु परमा सुवर्णं दक्षिणेति वै |
६ क
युधिष्ठिर उवाच:
एतदिच्छाम्यहं श्रोतुं पितामह यथातथम् ||
६ ख
युधिष्ठिर उवाच:
किं सुवर्णं कथं जातं कस्मिन्काले किमात्मकम् |
७ क
युधिष्ठिर उवाच:
किं दानं किं फलं चैव कस्माच्च परमुच्यते ||
७ ख
युधिष्ठिर उवाच:
कस्माद्दानं सुवर्णस्य पूजय़न्ति मनीषिणः |
८ क
युधिष्ठिर उवाच:
कस्माच्च दक्षिणार्थं तद्यज्ञकर्मसु शस्यते ||
८ ख
युधिष्ठिर उवाच:
कस्माच्च पावनं श्रेष्ठं भूमेर्गोभ्यश्च काञ्चनम् |
९ क
युधिष्ठिर उवाच:
परमं दक्षिणार्थे च तद्व्रवीहि पितामह ||
९ ख
भीष्म उवाच:
शृणु राजन्नवहितो वहुकारणविस्तरम् |
१० क
भीष्म उवाच:
जातरूपसमुत्पत्तिमनुभूतं च यन्मय़ा ||
१० ख
भीष्म उवाच:
पिता मम महातेजाः शन्तनुर्निधनं गतः |
११ क
भीष्म उवाच:
तस्य दित्सुरहं श्राद्धं गङ्गाद्वारमुपागमम् ||
११ ख
भीष्म उवाच:
तत्रागम्य पितुः पुत्र श्राद्धकर्म समारभम् |
१२ क
भीष्म उवाच:
माता मे जाह्नवी चैव साहाय़्यमकरोत्तदा ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
ततोऽग्रतस्तपःसिद्धानुपवेश्य वहूनृषीन् |
१३ क
भीष्म उवाच:
तोय़प्रदानात्प्रभृति कार्याण्यहमथारभम् ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
तत्समाप्य यथोद्दिष्टं पूर्वकर्म समाहितः |
१४ क
भीष्म उवाच:
दातुं निर्वपणं सम्यग्यथावदहमारभम् ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
ततस्तं दर्भविन्यासं भित्त्वा सुरुचिराङ्गदः |
१५ क
भीष्म उवाच:
प्रलम्वाभरणो वाहुरुदतिष्ठद्विशां पते ||
१५ ख
भीष्म उवाच:
तमुत्थितमहं दृष्ट्वा परं विस्मय़मागमम् |
१६ क
भीष्म उवाच:
प्रतिग्रहीता साक्षान्मे पितेति भरतर्षभ ||
१६ ख
भीष्म उवाच:
ततो मे पुनरेवासीत्सञ्ज्ञा सञ्चिन्त्य शास्त्रतः |
१७ क
भीष्म उवाच:
नाय़ं वेदेषु विहितो विधिर्हस्त इति प्रभो |
१७ ख
भीष्म उवाच:
पिण्डो देय़ो नरेणेह ततो मतिरभून्मम ||
१७ ग
भीष्म उवाच:
साक्षान्नेह मनुष्यस्य पितरोऽन्तर्हिताः क्वचित् |
१८ क
भीष्म उवाच:
गृह्णन्ति विहितं त्वेवं पिण्डो देय़ः कुशेष्विति ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
ततोऽहं तदनादृत्य पितुर्हस्तनिदर्शनम् |
१९ क
भीष्म उवाच:
शास्त्रप्रमाणात्सूक्ष्मं तु विधिं पार्थिव संस्मरन् ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
ततो दर्भेषु तत्सर्वमददं भरतर्षभ |
२० क
भीष्म उवाच:
शास्त्रमार्गानुसारेण तद्विद्धि मनुजर्षभ ||
२० ख
भीष्म उवाच:
ततः सोऽन्तर्हितो वाहुः पितुर्मम नराधिप |
२१ क
भीष्म उवाच:
ततो मां दर्शय़ामासुः स्वप्नान्ते पितरस्तदा ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
प्रीय़माणास्तु मामूचुः प्रीताः स्म भरतर्षभ |
२२ क
भीष्म उवाच:
विज्ञानेन तवानेन यन्न मुह्यसि धर्मतः ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
त्वय़ा हि कुर्वता शास्त्रं प्रमाणमिह पार्थिव |
२३ क
भीष्म उवाच:
आत्मा धर्मः श्रुतं वेदाः पितरश्च महर्षिभिः ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
साक्षात्पितामहो व्रह्मा गुरवोऽथ प्रजापतिः |
२४ क
भीष्म उवाच:
प्रमाणमुपनीता वै स्थितिश्च न विचालिता ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
तदिदं सम्यगारव्धं त्वय़ाद्य भरतर्षभ |
२५ क
भीष्म उवाच:
किं तु भूमेर्गवां चार्थे सुवर्णं दीय़तामिति ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
एवं वय़ं च धर्मश्च सर्वे चास्मत्पितामहाः |
२६ क
भीष्म उवाच:
पाविता वै भविष्यन्ति पावनं परमं हि तत् ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
दश पूर्वान्दश परांस्तथा सन्तारय़न्ति ते |
२७ क
भीष्म उवाच:
सुवर्णं ये प्रय़च्छन्ति एवं मे पितरोऽव्रुवन् ||
२७ ख
भीष्म उवाच:
ततोऽहं विस्मितो राजन्प्रतिवुद्धो विशां पते |
२८ क
भीष्म उवाच:
सुवर्णदानेऽकरवं मतिं भरतसत्तम ||
२८ ख
भीष्म उवाच:
इतिहासमिमं चापि शृणु राजन्पुरातनम् |
२९ क
भीष्म उवाच:
जामदग्न्यं प्रति विभो धन्यमाय़ुष्यमेव च ||
२९ ख
भीष्म उवाच:
जामदग्न्येन रामेण तीव्ररोषान्वितेन वै |
३० क
भीष्म उवाच:
त्रिःसप्तकृत्वः पृथिवी कृता निःक्षत्रिय़ा पुरा ||
३० ख
भीष्म उवाच:
ततो जित्वा महीं कृत्स्नां रामो राजीवलोचनः |
३१ क
भीष्म उवाच:
आजहार क्रतुं वीरो व्रह्मक्षत्रेण पूजितम् ||
३१ ख
भीष्म उवाच:
वाजिमेधं महाराज सर्वकामसमन्वितम् |
३२ क
भीष्म उवाच:
पावनं सर्वभूतानां तेजोद्युतिविवर्धनम् ||
३२ ख
भीष्म उवाच:
विपाप्मापि स तेजस्वी तेन क्रतुफलेन वै |
३३ क
भीष्म उवाच:
नैवात्मनोऽथ लघुतां जामदग्न्योऽभ्यगच्छत ||
३३ ख
भीष्म उवाच:
स तु क्रतुवरेणेष्ट्वा महात्मा दक्षिणावता |
३४ क
भीष्म उवाच:
पप्रच्छागमसम्पन्नानृषीन्देवांश्च भार्गवः ||
३४ ख
भीष्म उवाच:
पावनं यत्परं नॄणामुग्रे कर्मणि वर्तताम् |
३५ क
भीष्म उवाच:
तदुच्यतां महाभागा इति जातघृणोऽव्रवीत् ||
३५ ख
वसिष्ठ उवाच:
देवतास्ते प्रय़च्छन्ति सुवर्णं ये ददत्युत |
३६ क
वसिष्ठ उवाच:
अग्निर्हि देवताः सर्वाः सुवर्णं च तदात्मकम् ||
३६ ख
वसिष्ठ उवाच:
तस्मात्सुवर्णं ददता दत्ताः सर्वाश्च देवताः |
३७ क
वसिष्ठ उवाच:
भवन्ति पुरुषव्याघ्र न ह्यतः परमं विदुः ||
३७ ख
वसिष्ठ उवाच:
भूय़ एव च माहात्म्यं सुवर्णस्य निवोध मे |
३८ क
वसिष्ठ उवाच:
गदतो मम विप्रर्षे सर्वशस्त्रभृतां वर ||
३८ ख
वसिष्ठ उवाच:
मय़ा श्रुतमिदं पूर्वं पुराणे भृगुनन्दन |
३९ क
वसिष्ठ उवाच:
प्रजापतेः कथय़तो मनोः स्वाय़म्भुवस्य वै ||
३९ ख
वसिष्ठ उवाच:
शूलपाणेर्भगवतो रुद्रस्य च महात्मनः |
४० क
वसिष्ठ उवाच:
गिरौ हिमवति श्रेष्ठे तदा भृगुकुलोद्वह ||
४० ख
वसिष्ठ उवाच:
देव्या विवाहे निर्वृत्ते रुद्राण्या भृगुनन्दन |
४१ क
वसिष्ठ उवाच:
समागमे भगवतो देव्या सह महात्मनः |
४१ ख
वसिष्ठ उवाच:
ततः सर्वे समुद्विग्ना भगवन्तमुपागमन् ||
४१ ग
वसिष्ठ उवाच:
ते महादेवमासीनं देवीं च वरदामुमाम् |
४२ क
वसिष्ठ उवाच:
प्रसाद्य शिरसा सर्वे रुद्रमूचुर्भृगूद्वह ||
४२ ख
वसिष्ठ उवाच:
अय़ं समागमो देव देव्या सह तवानघ |
४३ क
वसिष्ठ उवाच:
तपस्विनस्तपस्विन्या तेजस्विन्यातितेजसः |
४३ ख
वसिष्ठ उवाच:
अमोघतेजास्त्वं देव देवी चेय़मुमा तथा ||
४३ ग
वसिष्ठ उवाच:
अपत्यं युवय़ोर्देव वलवद्भविता प्रभो |
४४ क
वसिष्ठ उवाच:
तन्नूनं त्रिषु लोकेषु न किञ्चिच्छेषय़िष्यति ||
४४ ख
वसिष्ठ उवाच:
तदेभ्यः प्रणतेभ्यस्त्वं देवेभ्यः पृथुलोचन |
४५ क
वसिष्ठ उवाच:
वरं प्रय़च्छ लोकेश त्रैलोक्यहितकाम्यया |
४५ ख
वसिष्ठ उवाच:
अपत्यार्थं निगृह्णीष्व तेजो ज्वलितमुत्तमम् ||
४५ ग
वसिष्ठ उवाच:
इति तेषां कथय़तां भगवान्गोवृषध्वजः |
४६ क
वसिष्ठ उवाच:
एवमस्त्विति देवांस्तान्विप्रर्षे प्रत्यभाषत ||
४६ ख
वसिष्ठ उवाच:
इत्युक्त्वा चोर्ध्वमनय़त्तद्रेतो वृषवाहनः |
४७ क
वसिष्ठ उवाच:
ऊर्ध्वरेताः समभवत्ततःप्रभृति चापि सः ||
४७ ख
वसिष्ठ उवाच:
रुद्राणी तु ततः क्रुद्धा प्रजोच्छेदे तथा कृते |
४८ क