वैशम्पाय़न उवाच:
तेष्वासीनेषु सर्वेषु तूष्णीम्भूतेषु राजसु |
१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
वाक्यमभ्याददे कृष्णः सुदंष्ट्रो दुन्दुभिस्वनः ||
१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
जीमूत इव घर्मान्ते सर्वां संश्रावय़न्सभाम् |
२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धृतराष्ट्रमभिप्रेक्ष्य समभाषत माधवः ||
२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कुरूणां पाण्डवानां च शमः स्यादिति भारत |
३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अप्रय़त्नेन वीराणामेतद्यतितुमागतः ||
३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
राजन्नान्यत्प्रवक्तव्यं तव निःश्रेय़सं वचः |
४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
विदितं ह्येव ते सर्वं वेदितव्यमरिन्दम ||
४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
इदमद्य कुलं श्रेष्ठं सर्वराजसु पार्थिव |
५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
श्रुतवृत्तोपसम्पन्नं सर्वैः समुदितं गुणैः ||
५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
कृपानुकम्पा कारुण्यमानृशंस्यं च भारत |
६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तथार्जवं क्षमा सत्यं कुरुष्वेतद्विशिष्यते ||
६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्मिन्नेवंविधे राजन्कुले महति तिष्ठति |
७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वन्निमित्तं विशेषेण नेह युक्तमसाम्प्रतम् ||
७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वं हि वारय़िता श्रेष्ठः कुरूणां कुरुसत्तम |
८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मिथ्या प्रचरतां तात वाह्येष्वाभ्यन्तरेषु च ||
८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
ते पुत्रास्तव कौरव्य दुर्योधनपुरोगमाः |
९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मार्थौ पृष्ठतः कृत्वा प्रचरन्ति नृशंसवत् ||
९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
अशिष्टा गतमर्यादा लोभेन हृतचेतसः |
१० क
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वेषु वन्धुषु मुख्येषु तद्वेत्थ भरतर्षभ ||
१० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सेय़मापन्महाघोरा कुरुष्वेव समुत्थिता |
११ क
वैशम्पाय़न उवाच:
उपेक्ष्यमाणा कौरव्य पृथिवीं घातय़िष्यति ||
११ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शक्या चेय़ं शमय़ितुं त्वं चेदिच्छसि भारत |
१२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न दुष्करो ह्यत्र शमो मतो मे भरतर्षभ ||
१२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वय़्यधीनः शमो राजन्मय़ि चैव विशां पते |
१३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
पुत्रान्स्थापय़ कौरव्य स्थापय़िष्याम्यहं परान् ||
१३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आज्ञा तव हि राजेन्द्र कार्या पुत्रैः सहान्वय़ैः |
१४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हितं वलवदप्येषां तिष्ठतां तव शासने ||
१४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तव चैव हितं राजन्पाण्डवानामथो हितम् |
१५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
शमे प्रय़तमानस्य मम शासनकाङ्क्षिणाम् ||
१५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स्वय़ं निष्कलमालक्ष्य संविधत्स्व विशां पते |
१६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सहभूतास्तु भरतास्तवैव स्युर्जनेश्वर ||
१६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मार्थय़ोस्तिष्ठ राजन्पाण्डवैरभिरक्षितः |
१७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न हि शक्यास्तथाभूता यत्नादपि नराधिप ||
१७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न हि त्वां पाण्डवैर्जेतुं रक्ष्यमाणं महात्मभिः |
१८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
इन्द्रोऽपि देवैः सहितः प्रसहेत कुतो नृपाः ||
१८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्र भीष्मश्च द्रोणश्च कृपः कर्णो विविंशतिः |
१९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अश्वत्थामा विकर्णश्च सोमदत्तोऽथ वाह्लिकः ||
१९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सैन्धवश्च कलिङ्गश्च काम्वोजश्च सुदक्षिणः |
२० क
वैशम्पाय़न उवाच:
युधिष्ठिरो भीमसेनः सव्यसाची यमौ तथा ||
२० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सात्यकिश्च महातेजा युय़ुत्सुश्च महारथः |
२१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
को नु तान्विपरीतात्मा युध्येत भरतर्षभ ||
२१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
लोकस्येश्वरतां भूय़ः शत्रुभिश्चाप्रधृष्यताम् |
२२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
प्राप्स्यसि त्वममित्रघ्न सहितः कुरुपाण्डवैः ||
२२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्य ते पृथिवीपालास्त्वत्समाः पृथिवीपते |
२३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
श्रेय़ांसश्चैव राजानः सन्धास्यन्ते परन्तप ||
२३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स त्वं पुत्रैश्च पौत्रैश्च भ्रातृभिः पितृभिस्तथा |
२४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सुहृद्भिः सर्वतो गुप्तः सुखं शक्ष्यसि जीवितुम् ||
२४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतानेव पुरोधाय़ सत्कृत्य च यथा पुरा |
२५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अखिलां भोक्ष्यसे सर्वां पृथिवीं पृथिवीपते ||
२५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
एतैर्हि सहितः सर्वैः पाण्डवैः स्वैश्च भारत |
२६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अन्यान्विजेष्यसे शत्रूनेष स्वार्थस्तवाखिलः ||
२६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तैरेवोपार्जितां भूमिं भोक्ष्यसे च परन्तप |
२७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यदि सम्पत्स्यसे पुत्रैः सहामात्यैर्नराधिप ||
२७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
संय़ुगे वै महाराज दृश्यते सुमहान्क्षय़ः |
२८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षय़े चोभय़तो राजन्कं धर्ममनुपश्यसि ||
२८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवैर्निहतैः सङ्ख्ये पुत्रैर्वापि महावलैः |
२९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
यद्विन्देथाः सुखं राजंस्तद्व्रूहि भरतर्षभ ||
२९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शूराश्च हि कृतास्त्राश्च सर्वे युद्धाभिकाङ्क्षिणः |
३० क
वैशम्पाय़न उवाच:
पाण्डवास्तावकाश्चैव तान्रक्ष महतो भय़ात् ||
३० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
न पश्येम कुरून्सर्वान्पाण्डवांश्चैव संय़ुगे |
३१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
क्षीणानुभय़तः शूरान्रथेभ्यो रथिभिर्हतान् ||
३१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
समवेताः पृथिव्यां हि राजानो राजसत्तम |
३२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अमर्षवशमापन्ना नाशय़ेय़ुरिमाः प्रजाः ||
३२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्राहि राजन्निमं लोकं न नश्येय़ुरिमाः प्रजाः |
३३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वय़ि प्रकृतिमापन्ने शेषं स्यात्कुरुनन्दन ||
३३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शुक्ला वदान्या ह्रीमन्त आर्याः पुण्याभिजातय़ः |
३४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अन्योन्यसचिवा राजंस्तान्पाहि महतो भय़ात् ||
३४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
शिवेनेमे भूमिपालाः समागम्य परस्परम् |
३५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
सह भुक्त्वा च पीत्वा च प्रतिय़ान्तु यथागृहम् ||
३५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
सुवाससः स्रग्विणश्च सत्कृत्य भरतर्षभ |
३६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
अमर्षांश्च निराकृत्य वैराणि च परन्तप ||
३६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
हार्दं यत्पाण्डवेष्वासीत्प्राप्तेऽस्मिन्नाय़ुषः क्षय़े |
३७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तदेव ते भवत्वद्य शश्वच्च भरतर्षभ ||
३७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
वाला विहीनाः पित्रा ते त्वय़ैव परिवर्धिताः |
३८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
तान्पालय़ यथान्याय़ं पुत्रांश्च भरतर्षभ ||
३८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
भवतैव हि रक्ष्यास्ते व्यसनेषु विशेषतः |
३९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
मा ते धर्मस्तथैवार्थो नश्येत भरतर्षभ ||
३९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आहुस्त्वां पाण्डवा राजन्नभिवाद्य प्रसाद्य च |
४० क
वैशम्पाय़न उवाच:
भवतः शासनाद्दुःखमनुभूतं सहानुगैः ||
४० ख
वैशम्पाय़न उवाच:
द्वादशेमानि वर्षाणि वने निर्व्युषितानि नः |
४१ क
वैशम्पाय़न उवाच:
त्रय़ोदशं तथाज्ञातैः सजने परिवत्सरम् ||
४१ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स्थाता नः समय़े तस्मिन्पितेति कृतनिश्चय़ाः |
४२ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नाहास्म समय़ं तात तच्च नो व्राह्मणा विदुः ||
४२ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
तस्मिन्नः समय़े तिष्ठ स्थितानां भरतर्षभ |
४३ क
वैशम्पाय़न उवाच:
नित्यं सङ्क्लेशिता राजन्स्वराज्यांशं लभेमहि ||
४३ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
त्वं धर्ममर्थं युञ्जानः सम्यङ्नस्त्रातुमर्हसि |
४४ क
वैशम्पाय़न उवाच:
गुरुत्वं भवति प्रेक्ष्य वहून्क्लेशांस्तितिक्ष्महे ||
४४ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
स भवान्मातृपितृवदस्मासु प्रतिपद्यताम् |
४५ क
वैशम्पाय़न उवाच:
गुरोर्गरीय़सी वृत्तिर्या च शिष्यस्य भारत ||
४५ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
पित्रा स्थापय़ितव्या हि वय़मुत्पथमास्थिताः |
४६ क
वैशम्पाय़न उवाच:
संस्थापय़ पथिष्वस्मांस्तिष्ठ राजन्स्ववर्त्मनि ||
४६ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
आहुश्चेमां परिषदं पुत्रास्ते भरतर्षभ |
४७ क
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्मज्ञेषु सभासत्सु नेह युक्तमसाम्प्रतम् ||
४७ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
यत्र धर्मो ह्यधर्मेण सत्यं यत्रानृतेन च |
४८ क
वैशम्पाय़न उवाच:
हन्यते प्रेक्षमाणानां हतास्तत्र सभासदः ||
४८ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
विद्धो धर्मो ह्यधर्मेण सभां यत्र प्रपद्यते |
४९ क
वैशम्पाय़न उवाच:
न चास्य शल्यं कृन्तन्ति विद्धास्तत्र सभासदः |
४९ ख
वैशम्पाय़न उवाच:
धर्म एतानारुजति यथा नद्यनुकूलजान् ||
४९ ग
वैशम्पाय़न उवाच:
ये धर्ममनुपश्यन्तस्तूष्णीं ध्याय़न्त आसते |
५० क