भीष्म उवाच:
अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् |
१ क
भीष्म उवाच:
यद्वृत्तं तीर्थय़ात्राय़ां शपथं प्रति तच्छृणु ||
१ ख
भीष्म उवाच:
पुष्करार्थं कृतं स्तैन्यं पुरा भरतसत्तम |
२ क
भीष्म उवाच:
राजर्षिभिर्महाराज तथैव च द्विजर्षिभिः ||
२ ख
भीष्म उवाच:
ऋषय़ः समेताः पश्चिमे वै प्रभासे; समागता मन्त्रममन्त्रय़न्त |
३ क
भीष्म उवाच:
चराम सर्वे पृथिवीं पुण्यतीर्थां; तन्नः कार्यं हन्त गच्छाम सर्वे ||
३ ख
भीष्म उवाच:
शुक्रोऽङ्गिराश्चैव कविश्च विद्वां; स्तथागस्त्यो नारदपर्वतौ च |
४ क
भीष्म उवाच:
भृगुर्वसिष्ठः कश्यपो गौतमश्च; विश्वामित्रो जमदग्निश्च राजन् ||
४ ख
भीष्म उवाच:
ऋषिस्तथा गालवोऽथाष्टकश्च; भरद्वाजोऽरुन्धती वालखिल्याः |
५ क
भीष्म उवाच:
शिविर्दिलीपो नहुषोऽम्वरीषो; राजा यय़ातिर्धुन्धुमारोऽथ पूरुः ||
५ ख
भीष्म उवाच:
जग्मुः पुरस्कृत्य महानुभावं; शतक्रतुं वृत्रहणं नरेन्द्र |
६ क
भीष्म उवाच:
तीर्थानि सर्वाणि परिक्रमन्तो; माघ्यां यय़ुः कौशिकीं पुण्यतीर्थाम् ||
६ ख
भीष्म उवाच:
सर्वेषु तीर्थेष्वथ धूतपापा; जग्मुस्ततो व्रह्मसरः सुपुण्यम् |
७ क
भीष्म उवाच:
देवस्य तीर्थे जलमग्निकल्पा; विगाह्य ते भुक्तविसप्रसूनाः ||
७ ख
भीष्म उवाच:
केचिद्विसान्यखनंस्तत्र राज; न्नन्ये मृणालान्यखनंस्तत्र विप्राः |
८ क
भीष्म उवाच:
अथापश्यन्पुष्करं ते ह्रिय़न्तं; ह्रदादगस्त्येन समुद्धृतं वै ||
८ ख
भीष्म उवाच:
तानाह सर्वानृषिमुख्यानगस्त्यः; केनादत्तं पुष्करं मे सुजातम् |
९ क
भीष्म उवाच:
युष्माञ्शङ्के दीय़तां पुष्करं मे; न वै भवन्तो हर्तुमर्हन्ति पद्मम् ||
९ ख
भीष्म उवाच:
शृणोमि कालो हिंसते धर्मवीर्यं; सेय़ं प्राप्ता वर्धते धर्मपीडा |
१० क
भीष्म उवाच:
पुराधर्मो वर्धते नेह याव; त्तावद्गच्छामि परलोकं चिराय़ ||
१० ख
भीष्म उवाच:
पुरा वेदान्व्राह्मणा ग्राममध्ये; घुष्टस्वरा वृषलाञ्श्रावय़न्ति |
११ क
भीष्म उवाच:
पुरा राजा व्यवहारानधर्म्या; न्पश्यत्यहं परलोकं व्रजामि ||
११ ख
भीष्म उवाच:
पुरावरान्प्रत्यवरान्गरीय़सो; यावन्नरा नावमंस्यन्ति सर्वे |
१२ क
भीष्म उवाच:
तमोत्तरं यावदिदं न वर्तते; तावद्व्रजामि परलोकं चिराय़ ||
१२ ख
भीष्म उवाच:
पुरा प्रपश्यामि परेण मर्त्या; न्वलीय़सा दुर्वलान्भुज्यमानान् |
१३ क
भीष्म उवाच:
तस्माद्यास्यामि परलोकं चिराय़; न ह्युत्सहे द्रष्टुमीदृङ्नृलोके ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
तमाहुरार्ता ऋषय़ो महर्षिं; न ते वय़ं पुष्करं चोरय़ामः |
१४ क
भीष्म उवाच:
मिथ्याभिषङ्गो भवता न कार्यः; शपाम तीक्ष्णाञ्शपथान्महर्षे ||
१४ ख
भीष्म उवाच:
ते निश्चितास्तत्र महर्षय़स्तु; संमन्यन्तो धर्ममेवं नरेन्द्र |
१५ क
भीष्म उवाच:
ततोऽशपञ्शपथान्पर्ययेण; सहैव ते पार्थिव पुत्रपौत्रैः ||
१५ ख
भृगुरु उवाच:
प्रत्याक्रोशेदिहाक्रुष्टस्ताडितः प्रतिताडय़ेत् |
१६ क
भृगुरु उवाच:
खादेच्च पृष्ठमांसानि यस्ते हरति पुष्करम् ||
१६ ख
वसिष्ठ उवाच:
अस्वाध्याय़परो लोके श्वानं च परिकर्षतु |
१७ क
वसिष्ठ उवाच:
पुरे च भिक्षुर्भवतु यस्ते हरति पुष्करम् ||
१७ ख
कश्यप उवाच:
सर्वत्र सर्वं पणतु न्यासे लोभं करोतु च |
१८ क
कश्यप उवाच:
कूटसाक्षित्वमभ्येतु यस्ते हरति पुष्करम् ||
१८ ख
गौतम उवाच:
जीवत्वहङ्कृतो वुद्ध्या विपणत्वधमेन सः |
१९ क
गौतम उवाच:
कर्षको मत्सरी चास्तु यस्ते हरति पुष्करम् ||
१९ ख
अङ्गिरा उवाच:
अशुचिर्व्रह्मकूटोऽस्तु श्वानं च परिकर्षतु |
२० क
अङ्गिरा उवाच:
व्रह्महानिकृतिश्चास्तु यस्ते हरति पुष्करम् ||
२० ख
धुन्धुमार उवाच:
अकृतज्ञोऽस्तु मित्राणां शूद्राय़ां तु प्रजाय़तु |
२१ क
धुन्धुमार उवाच:
एकः सम्पन्नमश्नातु यस्ते हरति पुष्करम् ||
२१ ख
पूरुरु उवाच:
चिकित्साय़ां प्रचरतु भार्यया चैव पुष्यतु |
२२ क
पूरुरु उवाच:
श्वशुरात्तस्य वृत्तिः स्याद्यस्ते हरति पुष्करम् ||
२२ ख
दिलीप उवाच:
उदपानप्लवे ग्रामे व्राह्मणो वृषलीपतिः |
२३ क
दिलीप उवाच:
तस्य लोकान्स व्रजतु यस्ते हरति पुष्करम् ||
२३ ख
शुक्र उवाच:
पृष्ठमांसं समश्नातु दिवा गच्छतु मैथुनम् |
२४ क
शुक्र उवाच:
प्रेष्यो भवतु राज्ञश्च यस्ते हरति पुष्करम् ||
२४ ख
जमदग्निरु उवाच:
अनध्याय़ेष्वधीय़ीत मित्रं श्राद्धे च भोजय़ेत् |
२५ क
जमदग्निरु उवाच:
श्राद्धे शूद्रस्य चाश्नीय़ाद्यस्ते हरति पुष्करम् ||
२५ ख
शिविरु उवाच:
अनाहिताग्निर्म्रिय़तां यज्ञे विघ्नं करोतु च |
२६ क
शिविरु उवाच:
तपस्विभिर्विरुध्येत यस्ते हरति पुष्करम् ||
२६ ख
यय़ातिरु उवाच:
अनृतौ जटी व्रतिन्यां वै भार्याय़ां सम्प्रजाय़तु |
२७ क
यय़ातिरु उवाच:
निराकरोतु वेदांश्च यस्ते हरति पुष्करम् ||
२७ ख
नहुष उवाच:
अतिथिं गृहस्थो नुदतु कामवृत्तोऽस्तु दीक्षितः |
२८ क
नहुष उवाच:
विद्यां प्रय़च्छतु भृतो यस्ते हरति पुष्करम् ||
२८ ख
अम्वरीष उवाच:
नृशंसस्त्यक्तधर्मोऽस्तु स्त्रीषु ज्ञातिषु गोषु च |
२९ क
अम्वरीष उवाच:
व्राह्मणं चापि जहतु यस्ते हरति पुष्करम् ||
२९ ख
नारद उवाच:
गूढोऽज्ञानी वहिः शास्त्रं पठतां विस्वरं पदम् |
३० क
नारद उवाच:
गरीय़सोऽवजानातु यस्ते हरति पुष्करम् ||
३० ख
नाभाग उवाच:
अनृतं भाषतु सदा सद्भिश्चैव विरुध्यतु |
३१ क
नाभाग उवाच:
शुल्केन कन्यां ददतु यस्ते हरति पुष्करम् ||
३१ ख
कविरु उवाच:
पदा स गां ताडय़तु सूर्यं च प्रति मेहतु |
३२ क
कविरु उवाच:
शरणागतं च त्यजतु यस्ते हरति पुष्करम् ||
३२ ख
विश्वामित्र उवाच:
करोतु भृतकोऽवर्षां राज्ञश्चास्तु पुरोहितः |
३३ क
विश्वामित्र उवाच:
ऋत्विगस्तु ह्ययाज्यस्य यस्ते हरति पुष्करम् ||
३३ ख
पर्वत उवाच:
ग्रामे चाधिकृतः सोऽस्तु खरय़ानेन गच्छतु |
३४ क
पर्वत उवाच:
शुनः कर्षतु वृत्त्यर्थे यस्ते हरति पुष्करम् ||
३४ ख
भरद्वाज उवाच:
सर्वपापसमादानं नृशंसे चानृते च यत् |
३५ क
भरद्वाज उवाच:
तत्तस्यास्तु सदा पापं यस्ते हरति पुष्करम् ||
३५ ख
अष्टक उवाच:
स राजास्त्वकृतप्रज्ञः कामवृत्तिश्च पापकृत् |
३६ क
अष्टक उवाच:
अधर्मेणानुशास्तूर्वीं यस्ते हरति पुष्करम् ||
३६ ख
गालव उवाच:
पापिष्ठेभ्यस्त्वनर्घार्हः स नरोऽस्तु स्वपापकृत् |
३७ क
गालव उवाच:
दत्त्वा दानं कीर्तय़तु यस्ते हरति पुष्करम् ||
३७ ख
अरुन्धत्यु उवाच:
श्वश्र्वापवादं वदतु भर्तुर्भवतु दुर्मनाः |
३८ क
अरुन्धत्यु उवाच:
एका स्वादु समश्नातु या ते हरति पुष्करम् ||
३८ ख
वालखिल्या ऊचुः:
एकपादेन वृत्त्यर्थं ग्रामद्वारे स तिष्ठतु |
३९ क
वालखिल्या ऊचुः:
धर्मज्ञस्त्यक्तधर्मोऽस्तु यस्ते हरति पुष्करम् ||
३९ ख
पशुसख उवाच:
अग्निहोत्रमनादृत्य सुखं स्वपतु स द्विजः |
४० क
पशुसख उवाच:
परिव्राट्कामवृत्तोऽस्तु यस्ते हरति पुष्करम् ||
४० ख
सुरभ्यु उवाच:
वाल्वजेन निदानेन कांस्यं भवतु दोहनम् |
४१ क
सुरभ्यु उवाच:
दुह्येत परवत्सेन या ते हरति पुष्करम् ||
४१ ख
भीष्म उवाच:
ततस्तु तैः शपथैः शप्यमानै; र्नानाविधैर्वहुभिः कौरवेन्द्र |
४२ क
भीष्म उवाच:
सहस्राक्षो देवराट्सम्प्रहृष्टः; समीक्ष्य तं कोपनं विप्रमुख्यम् ||
४२ ख
भीष्म उवाच:
अथाव्रवीन्मघवा प्रत्ययं स्वं; समाभाष्य तमृषिं जातरोषम् |
४३ क
भीष्म उवाच:
व्रह्मर्षिदेवर्षिनृपर्षिमध्ये; यत्तन्निवोधेह ममाद्य राजन् ||
४३ ख
शक्र उवाच:
अध्वर्यवे दुहितरं ददातु; च्छन्दोगे वा चरितव्रह्मचर्ये |
४४ क
शक्र उवाच:
आथर्वणं वेदमधीत्य विप्रः; स्नाय़ीत यः पुष्करमाददाति ||
४४ ख
शक्र उवाच:
सर्वान्वेदानधीय़ीत पुण्यशीलोऽस्तु धार्मिकः |
४५ क
शक्र उवाच:
व्रह्मणः सदनं यातु यस्ते हरति पुष्करम् ||
४५ ख
अगस्त्य उवाच:
आशीर्वादस्त्वय़ा प्रोक्तः शपथो वलसूदन |
४६ क
अगस्त्य उवाच:
दीय़तां पुष्करं मह्यमेष धर्मः सनातनः ||
४६ ख
इन्द्र उवाच:
न मय़ा भगवँल्लोभाद्धृतं पुष्करमद्य वै |
४७ क
इन्द्र उवाच:
धर्मं तु श्रोतुकामेन हृतं न क्रोद्धुमर्हसि ||
४७ ख
इन्द्र उवाच:
धर्मः श्रुतिसमुत्कर्षो धर्मसेतुरनामय़ः |
४८ क
इन्द्र उवाच:
आर्षो वै शाश्वतो नित्यमव्ययोऽय़ं मय़ा श्रुतः ||
४८ ख
इन्द्र उवाच:
तदिदं गृह्यतां विद्वन्पुष्करं मुनिसत्तम |
४९ क
इन्द्र उवाच:
अतिक्रमं मे भगवन्क्षन्तुमर्हस्यनिन्दित ||
४९ ख
इन्द्र उवाच:
इत्युक्तः स महेन्द्रेण तपस्वी कोपनो भृशम् |
५० क
इन्द्र उवाच:
जग्राह पुष्करं धीमान्प्रसन्नश्चाभवन्मुनिः ||
५० ख