chevron_left अनुशासन पर्व अध्याय ९७
युधिष्ठिर उवाच:
यदिदं श्राद्धधर्मेषु दीय़ते भरतर्षभ |
१ क
युधिष्ठिर उवाच:
छत्रं चोपानहौ चैव केनैतत्सम्प्रवर्तितम् |
१ ख
युधिष्ठिर उवाच:
कथं चैतत्समुत्पन्नं किमर्थं च प्रदीय़ते ||
१ ग
युधिष्ठिर उवाच:
न केवलं श्राद्धधर्मे पुण्यकेष्वपि दीय़ते |
२ क
युधिष्ठिर उवाच:
एतद्विस्तरतो राजञ्श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः ||
२ ख
भीष्म उवाच:
शृणु राजन्नवहितश्छत्रोपानहविस्तरम् |
३ क
भीष्म उवाच:
यथैतत्प्रथितं लोके येन चैतत्प्रवर्तितम् ||
३ ख
भीष्म उवाच:
यथा चाक्षय़्यतां प्राप्तं पुण्यतां च यथा गतम् |
४ क
भीष्म उवाच:
सर्वमेतदशेषेण प्रवक्ष्यामि जनाधिप ||
४ ख
भीष्म उवाच:
इतिहासं पुरावृत्तमिमं शृणु नराधिप |
५ क
भीष्म उवाच:
जमदग्नेश्च संवादं सूर्यस्य च महात्मनः ||
५ ख
भीष्म उवाच:
पुरा स भगवान्साक्षाद्धनुषाक्रीडत प्रभो |
६ क
भीष्म उवाच:
सन्धाय़ सन्धाय़ शरांश्चिक्षेप किल भार्गवः ||
६ ख
भीष्म उवाच:
तान्क्षिप्तान्रेणुका सर्वांस्तस्येषून्दीप्ततेजसः |
७ क
भीष्म उवाच:
आनाय़्य सा तदा तस्मै प्रादादसकृदच्युत ||
७ ख
भीष्म उवाच:
अथ तेन स शव्देन ज्यातलस्य शरस्य च |
८ क
भीष्म उवाच:
प्रहृष्टः सम्प्रचिक्षेप सा च प्रत्याजहार तान् ||
८ ख
भीष्म उवाच:
ततो मध्याह्नमारूढे ज्येष्ठामूले दिवाकरे |
९ क
भीष्म उवाच:
स साय़कान्द्विजो विद्ध्वा रेणुकामिदमव्रवीत् ||
९ ख
भीष्म उवाच:
गच्छानय़ विशालाक्षि शरानेतान्धनुश्च्युतान् |
१० क
भीष्म उवाच:
यावदेतान्पुनः सुभ्रु क्षिपामीति जनाधिप ||
१० ख
भीष्म उवाच:
सा गच्छत्यन्तरा छाय़ां वृक्षमाश्रित्य भामिनी |
११ क
भीष्म उवाच:
तस्थौ तस्या हि सन्तप्तं शिरः पादौ तथैव च ||
११ ख
भीष्म उवाच:
स्थिता सा तु मुहूर्तं वै भर्तुः शापभय़ाच्छुभा |
१२ क
भीष्म उवाच:
यय़ावानय़ितुं भूय़ः साय़कानसितेक्षणा |
१२ ख
भीष्म उवाच:
प्रत्याजगाम च शरांस्तानादाय़ यशस्विनी ||
१२ ग
भीष्म उवाच:
सा प्रस्विन्ना सुचार्वङ्गी पद्भ्यां दुःखं निय़च्छती |
१३ क
भीष्म उवाच:
उपाजगाम भर्तारं भय़ाद्भर्तुः प्रवेपती ||
१३ ख
भीष्म उवाच:
स तामृषिस्ततः क्रुद्धो वाक्यमाह शुभाननाम् |
१४ क
भीष्म उवाच:
रेणुके किं चिरेण त्वमागतेति पुनः पुनः ||
१४ ख
रेणुको उवाच:
शिरस्तावत्प्रदीप्तं मे पादौ चैव तपोधन |
१५ क
रेणुको उवाच:
सूर्यतेजोनिरुद्धाहं वृक्षच्छाय़ामुपाश्रिता ||
१५ ख
रेणुको उवाच:
एतस्मात्कारणाद्व्रह्मंश्चिरमेतत्कृतं मय़ा |
१६ क
रेणुको उवाच:
एतज्ज्ञात्वा मम विभो मा क्रुधस्त्वं तपोधन ||
१६ ख
जमदग्निरु उवाच:
अद्यैनं दीप्तकिरणं रेणुके तव दुःखदम् |
१७ क
जमदग्निरु उवाच:
शरैर्निपातय़िष्यामि सूर्यमस्त्राग्नितेजसा ||
१७ ख
भीष्म उवाच:
स विस्फार्य धनुर्दिव्यं गृहीत्वा च वहूञ्शरान् |
१८ क
भीष्म उवाच:
अतिष्ठत्सूर्यमभितो यतो याति ततोमुखः ||
१८ ख
भीष्म उवाच:
अथ तं प्रहरिष्यन्तं सूर्योऽभ्येत्य वचोऽव्रवीत् |
१९ क
भीष्म उवाच:
द्विजरूपेण कौन्तेय़ किं ते सूर्योऽपराध्यते ||
१९ ख
भीष्म उवाच:
आदत्ते रश्मिभिः सूर्यो दिवि विद्वंस्ततस्ततः |
२० क
भीष्म उवाच:
रसं स तं वै वर्षासु प्रवर्षति दिवाकरः ||
२० ख
भीष्म उवाच:
ततोऽन्नं जाय़ते विप्र मनुष्याणां सुखावहम् |
२१ क
भीष्म उवाच:
अन्नं प्राणा इति यथा वेदेषु परिपठ्यते ||
२१ ख
भीष्म उवाच:
अथाभ्रेषु निगूढश्च रश्मिभिः परिवारितः |
२२ क
भीष्म उवाच:
सप्त द्वीपानिमान्व्रह्मन्वर्षेणाभिप्रवर्षति ||
२२ ख
भीष्म उवाच:
ततस्तदौषधीनां च वीरुधां पत्रपुष्पजम् |
२३ क
भीष्म उवाच:
सर्वं वर्षाभिनिर्वृत्तमन्नं सम्भवति प्रभो ||
२३ ख
भीष्म उवाच:
जातकर्माणि सर्वाणि व्रतोपनय़नानि च |
२४ क
भीष्म उवाच:
गोदानानि विवाहाश्च तथा यज्ञसमृद्धय़ः ||
२४ ख
भीष्म उवाच:
सत्राणि दानानि तथा संय़ोगा वित्तसञ्चय़ाः |
२५ क
भीष्म उवाच:
अन्नतः सम्प्रवर्तन्ते यथा त्वं वेत्थ भार्गव ||
२५ ख
भीष्म उवाच:
रमणीय़ानि यावन्ति यावदारम्भकाणि च |
२६ क
भीष्म उवाच:
सर्वमन्नात्प्रभवति विदितं कीर्तय़ामि ते ||
२६ ख
भीष्म उवाच:
सर्वं हि वेत्थ विप्र त्वं यदेतत्कीर्तितं मय़ा |
२७ क
भीष्म उवाच:
प्रसादय़े त्वा विप्रर्षे किं ते सूर्यो निपात्यते ||
२७ ख